De belangrijkste der kunsten

Na de revolutie in 1917 lieten veel kunstenaars zien waarvoor ze stonden. De leer van de overheid is in veel kunstwerken uit die periode terug te vinden. In het college van Sjeng Scheijen gaat het over schilderkunst en architectuur. Hierin is echter een afwezige die volgens Lenin de belangrijkste was van alle kunsten: cinema. In 1922 maakte Lenin de volgende twee statements: ”Film programs should balance entertainment and education.” en ”Of all the arts, for us cinema is the important.” Tussen de lijnen gelezen betekent dit waarschijnlijk dat volgens Lenin film het beste middel was om de bevolking te onderwijzen in de idealen van de revolutie. (Bordwell & Thompson p109) Maar hoe kwam dit tot uiting in de relatief jonge¹ kunstvorm van cinema? En wat is de nalatenschap hiervan?

In 1919 werd de filmindustrie in Rusland genationaliseerd. Er was echter weinig voorhanden om mee te werken. Filmmakers en bedrijven waren na de revolutie gevlucht wat was geresulteerd in een tekort aan middelen. Hierdoor duurde het tot 1921 voordat film kon floreren. (Bordwell & Thompson p106-110)

Misschien wel het belangrijkste bij het gebruikt van dit nieuwe medium was het zogenoemde Kuleshov effect. Lev Kuleshov had in 1917 onderzoek gedaan naar het gebruik van editing en montage. Hij kwam erachter dat de betekenis van shots niet alleen kwam uit het shot zelf maar ook uit de montage ervan. Het shot ervoor of erna, soms beide, zorgden voor associatie tussen beide beelden. Dit onderzocht hij door een shot te laten zien van een man zonder uitdrukking en daarna een shot van: een kom soep, een dode vrouw of een jong meisje met een teddybeer. Toeschouwers zagen een andere uitdrukking in het gezicht van de man afhankelijk van de keuze voor het shot erna. Het shot van de man was echter telkens hetzelfde. (Pramaggiore & Wallis p192)

Hieruit volgde het idee om film te gebruiken voor propaganda. Door shots achter elkaar te zetten zou een intellectuele reactie worden opgewekt bij het filmpubliek. Drie filmmakers zijn hierin belangrijk geweest. V.I. Pudovkin, Dziga Vertov (pseudoniem van Denis Kaufman) en Sergei Eisenstein. (Pramaggiore & Wallis p217) Zij staan voor de stroming die de soviet montage wordt genoemd: het combineren van shots voor een ideologische betekenis. Wegens ruimtegebrek is er gekozen om één film te beschrijven en te laten zien hoe hierin de idealen van de revolutie terugkomen. Battleship Potemkin (1925) van Sergei Eisenstein.

Battleship Potemkin gaat over de revolutie tegen de tsaar. In de film heeft de bemanning van slagschip Potemkin muiterij gepleegd tegen de officieren van het schip en in verlenging hiervan, tegen de tsaar. Bij de trappen van Odessa hebben burgers zich verzameld om de muiters te steunen. Hier vindt de beroemde scene op de trappen van Odessa plaats. De tsaar heeft soldaten gestuurd om het protest te stoppen. Wat volgt is een bloedbad. (Bordwell & Thompson p218)

De slachting van de burgers door de soldaten wordt door middel van editing verlengd. Door meerdere shots te gebruiken duurt de slachting langer dan deze geduurd zou hebben als het verfilmd was als een objectieve gebeurtenis. Dit verlengen gebeurde door  close-ups en medium-shots tussen de longs-shots te zetten. Er verstrijkt hiermee meer tijd dan dat de gebeurtenis inneemt. De scene wordt gruwelijker gemaakt door de editing, hiermee wordt de onderdrukking door de tsaar verbeeld.

De bemanning van het schip besluit de burgers van Odessa te helpen. Terwijl het schip vuurt op de soldaten van de tsaar zijn de volgende drie shots van een leeuw te zien. ”The effect is purely symbolic: the three shots create the effect of a sleeping lion (representing the people of Russia) awakening and rising up (against the Tsar).” (Bordwell & Thompson p219)

Bron afbeelding: http://commentarytrack.com/2008/04/11/overlooked-silent-films-the-battleship-potemkin-1925/

Tegenwoordig is er weinig meer over van deze manier van filmmaken. Na 1930 werd het beleid veranderd en werden filmmakers verplicht sociaal realistische films te maken. (Bordwell & Thompson p126) De invloed van soviet montage is nog in een paar latere films terug te zien maar tegenwoordig voert Hollywood de regie over de filmwereld. Ingevoegde beelden die niks met het verhaal te maken hebben zijn niet meer terug te vinden. De technische aspecten van montage en editing hebben mogelijk als inspiratie gediend voor toekomstige filmmakers. Met die hoopvolle noot wordt hier geëindigd.

 

Opmerkingen

Voor andere films volgens de soviet montage zie onder andere het werk van Dziga Vertov,  ”Man with a movie camera” (1927) en Kuleshovs ”The extraordinary adventures of Mr West in the land of the Bolsheviks” (1924). Beiden zijn terug te vinden op Youtube.

-Filmterminologie wordt hier in de gangbare taal geschreven. Meestal Engels of Frans. Bekende termen worden niet schuin weergegeven, minder bekende wel.

¹Cinema -uitgevonden in 1895- bestond toen grofweg 27 jaar. In vergelijking met literatuur en schilderkunst is dit kort.

Bibliografie

Bordwell, David & Thompson, Kirstin. Film History an Introduction. New York: McGraw-Hill (2010) Third Edition

Pramaggiore, Maria & Wallis, Tom. Film a Critical Indroduction. Laurence King Publishing ltc: London (2011) Third Edition

Battleship Potemkin. Dir. Sergei Eisenstein. Goskino and Mosfilm, 1925      (Er is hier gebruik gemaakt van de Engelse benaming aangezien ik het Russisch niet machtig ben) Ik heb het geluk gehad de film te zien in filminstituut Eye tijdens mijn studie, maar de film is voor geïnteresseerden ook te vinden op het internet.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s