De geschiedenis van de goelag verteld in het Rusland van Poetin

De tentoonstelling over de goelag in Kamp Vught doet de bezoeker realiseren hoe groot de omvang van het terrorregime van Stalin was. Eén van de aspecten van de Sovjet samenleving in deze tijd was het systeem van de goelagkampen. Politieke tegenstanders, dissidenten en criminelen werden naar de gulag gestuurd om daar onder erbarmelijke omstandigheden te werken. Ellman (2002) schat dat in de periode tussen 1934 en 1953 – het jaar dat Stalin stierf en de goelag op deze schaal werd afgeschaft – bijna 19 miljoen mensen hebben vastgezeten in de goelag waarvan er tussen de 950.000 en 1.2 miljoen zijn overleden. Elke familie in de Sovjet-Unie moet wel een lid hebben zien verdwijnen naar de goelag of in ieder geval iemand gekend hebben die naar de goelag is gestuurd. Nanci Adler vertelde in haar college dat na de dood van Stalin de slachtoffers van zijn regime vaak nog steeds geloofden in de grootsheid van Stalin maar ook geen stem hadden om rechtvaardigheid te eisen. Ook vandaag de dag staat Stalin in de geschiedenisboeken als een effectief manager maar wordt er niet gesproken over het hele systeem van de goelag (Brandt Cortius, 2015). In deze blog vraag ik mij af hoe het komt dat de goelagkampen verzwegen worden in de geschiedenis van Rusland.

Nelson (2015) heeft onderzoek gedaan naar het nieuwe geschiedenis discourse onder Vladimir Poetin en beargumenteert in zijn artikel dat het rechtvaardigen van het totalitaire regime van Stalin in de geschiedenisboeken Poetins autoritaire regime legitimeert. Door Stalin te portretteren als een ‘effectief manager’ die Rusland heeft geïndustrialiseerd en bovendien de Grote Patriottische Oorlog tegen Nazi-Duitsland heeft gewonnen, zijn de goelagkampen slechts een klein vlekje op het blazoen van Stalin. Poetin heeft in 2005 gezegd dat ineenstorting van de Sovjet-Unie de grootste geopolitieke catastrofe is uit de 20ste eeuw (BBC, 2005). Het staat dus vast dat Poetins autoritarisme ook tot de geschiedenislessen op scholen reikt.

Het is in de Russische geschiedenis eerder regel dan uitzondering dat de machthebbers hun geschiedenis verdraaien in het voordeel van de machthebber. Ivan de Verschrikkelijke en Peter de Grote hebben veel betekend voor Rusland, maar deden dit op een autoritaire wijze en verheerlijkten hiervoor hun (eigen) voorouders’ geschiedenis (Merridale, 2013). Je zou dus kunnen zeggen dat er in Rusland een traditie is van geschiedpolitiek. Aan de andere kant is een gedeelde geschiedenis ook een manier om een volk bij elkaar te houden. Binnen Rusland wonen verschillende volken (naast Russen onder andere Tartaren en Mordvienen) met soms ook een andere taal, en het promoten van een gedeelde geschiedenis kan een land bij elkaar houden (Rowntree et al, 2012).

Ik heb in bovenstaande proberen duidelijk te maken hoe het komt dat er in het Russische geschiedenisonderwijs de goelagkampen van het regime van Stalin niet aan bod komt. Aan de ene kant is het in het belang van het autoritaire regime van Poetin dat de misstanden van zijn totalitaire voorganger onderbelicht blijven en aan de andere kant is het vanuit de traditie van geschiedschrijving in Rusland te begrijpen dat geschiedenis een middel is om een volk bij elkaar te houden. Het is makkelijk om Ruslands geschiedpolitiek te veroordelen, maar het is goed je te bedenken dat Nederlandse eigen verleden ook niet altijd op een juiste manier wordt gepresenteerd, denk aan het slavernijverleden en de oorlogsmisdaden in voormalig Nederlands-Indië. Het ene kan het andere niet goedpraten en beide zijn misschien niet goed te vergelijken, maar in een oordeel over een ander land is het goed te bedenken dat geen enkel land haar geschiedenis helemaal zuiver presenteert.

Referenties

BBC (2005) Putin deplores collapse of USSR [Online] <http://news.bbc.co.uk/2/hi/4480745.stm&gt; (geraadpleegd 16 oktober 2015)

Brandt Cortius, J. (2015) Filmfragment over de goelag. Expositie ‘De Goelag’ Vught: Nationaal Monument Kamp Vught

Ellman, M. (2002) Soviet Repression Statistics: Some Comments. Europe-Asia Studies 54 (7): 1151 – 1172

Merridale, C. (2013) Red Fortress: The Secret Heart of Russia’s History. London: Penguin Books

Nelson, T.H. (2015) History as ideology: the portrayal of Stalinism and the Great Patriotic War in contemporary Russian high school textbooks. Post-Soviet Affairs 31 (1): 37 – 65

Rowntee, L., Lewis, M., Price, M. & Wyckoff, W. (2013) Diversity Amid Globalization: World Regions, Environment, Development. Fifth Edition. Boston: Prentice Hall

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s