Groot en groots Rusland – over de russificatie

“We do not want only one thing: the element of compulsion.”

-Lenin1

Het land waarin je geboren wordt bepaald, in bijna alle gevallen, de taal die je spreekt. Problematisch wordt het als je landstrook in een ander land wordt gezet. Een veelheid van talen is niet bevorderlijk voor een nationaal of nationalistisch gevoel. Veelheid verdeeld en met een eigen taal geef je de cultuur een eigen stem. Voor dit probleem lijkt de Russische taal, “de taal van vriendschap en samenwerking van de volkeren van de USSR2” de helende oplossing te zijn in de tijd van de creatie van de Sovjet Unie.

Laat voorop staan dat een gemeenschappelijke taal veel werk wegneemt en veel gemakken met zich meebrengt. Kijk voor een levend voorbeeld hiervan naar de EU in contrast met de Verenigde Staten. Maar stel voor dat iedereen in de EU nu, opeens, dezelfde taal moest gaan leren: bijna onmogelijk. Gelukkig is dat zo ook niet in de USSR gegaan; het proces van russificatie kent een lange geschiedenis, waarvan ik maar een deel zal bespreken. Omdat de terminologie soms vaag is, probeer ik de termen van Aspaturian consequent te hanteren. Hij schetst met deze termen drie fases van integratie van de USSR3: ten eerste de sovjetisatie. Wat het geheel van modernisatie onder Marxistisch-Leninistische normen is. Daarna de russanisatie, de uitbreiding van Russische cultuur en vestigen van Russische taal. Als derde de russificatie: een individueel psychologisch proces waardoor iemand zich als Rus beschouwd. Belangrijk is dat zonder russanisatie geen russificatie kan plaatsvinden, maar ook dat een intensivering van russificatie een grotere focus op taal kan betekenen.

Het belang van dit tweeluik (deze en de volgende blog) is dat we de processen in het heden niet kunnen snappen zonder toelichting van het verleden. De russificatie van taal en cultuur ten tijde van de USSR heeft gevolgen voor de post-USSR landen. Zo heeft het Russische Keizerrijk (1721-1917) een zeer wisselende politiek gehad wat betreft de gesproken taal in dat keizerrijk. Bovendien bereikte het gekozen systeem vaak niet de gehele bevolking, soms zelfs alleen de geletterde en spelen bottom-up stromingen ook mee4.

De USSR was daarentegen veel actiever in het bewust kiezen van een (taal)politiek. Ten eerste hebben de bolsjewieken gekozen voor een territoriale oplossing5, en niet voor een extraterritoriale (denk aan de Britse Gemenebest van Naties). In feite was de USSR een eenheidsstaat, maar formeel een federatie. Het interessants zijn de jaren ’30 en ’70. In de jaren ’30 had de Bolsjewiekse partij besloten af te stappen van de lokale talen als administratieve en educatie taal. Het bekende medium van school(boeken) trad zich aan in niet-Russische scholen, uiteraard in het Russisch. De jaren ’70 worden gekenmerkt door een intensivering van de russificatie. Gemotiveerd door de angst dat centraal Aziaten de meerderheid zouden vormen en ‘om de pilaar van loyaliteit te slaan’ in een nationale taal6, werden de lessen Russisch uitgebreid7. De twee voornaamste functies van de russificatie waren het Russisch neerzetten als een lingua franca en de educatie laten overgaan in het (Russisch) leven8. Het gevormde extreme Russisch nationalisme stond rechttegenover het advies van Lenin. Hij beoogde een langzame voordering (het Russische spreekwoord тише едешь дальше будешь) en zag dat een intensivering van de russificatie zou leiden tot zelfvernedering9. Ik zelf moet ook denken aan het communistische idee van volksfront: het volk dat als eenheid paraat kan staan (en elkaar daarvoor moet kunnen verstaan).

Als we weten welke processen er zich hebben afgespeeld in het verleden, kunnen we de stromingen vandaag te dag beter begrijpen. Met deze uiteenzetting in het achterhoofd ga ik in de volgende blog een filosofische interpretatie hieraan geven. Aleksandr Doegin heeft het begrip Dasein van Heidegger geïntegreerd in zijn nieuwe, zogenoemde vierde politieke filosofie. Het Dasein, om kort te gaan, het ‘er zijn’, het leven als iemand die in de wereld leeft (moeilijke terminologie voor in feiten het fenomeen ‘leven’) krijgt de aandacht die rassen, klassen of vrijheid in andere politieke theorieën hebben. In de bilingualen staten, zoals Oekraïne, Wit-Rusland, Kirgizië en Kazakstan10, die mede gevormd zijn door de russificatie, is het Dasein bijna een Russisch Dasein geworden. Hoe en waarom dat invloed kan hebben op de Russische politiek, of de beeldvorming, daarover zal ik de volgende keer uitweiden.

Literatuur

1 Lenin, V. Should there be a state language, p. 294-295

2 Bilinsky, Yaroslav. 1982. Haste makes waste, or the political dangers of accelerated Russification. International Journal of the Sociology of Language, 1982, Vol.33, p.65

3 Dostál, Petr en Knippenberg, Hans 1992. Russification of Soviet nationalities: The importance of territorial autonomy; History of European Ideas, 1992, Vol.15(4-6), p.632

4 Pavlenko, Aneta. 2013. Language Management in the Russian Empire, Soviet Union, and Post-Soviet Countries. The Oxford Handbook of Sociolinguistics, Chapter 32, p. 5

5 Dostál, Petr en Knippenberg, Hans 1992. Russification of Soviet nationalities: The importance of territorial autonomy; History of European Ideas, 1992, Vol.15(4-6), p. 631

6 idem

7 Pavlenko, Aneta. 2013. Language Management in the Russian Empire, Soviet Union, and Post-Soviet Countries. The Oxford Handbook of Sociolinguistics, Chapter 32, p. 9

8 Bilinsky, Yaroslav. 1982. Haste makes waste, or the political dangers of accelerated Russification. International Journal of the Sociology of Language, 1982, Vol.33, p. 66

9 idem

10 Pavlenko, Aneta. 2013. Language Management in the Russian Empire, Soviet Union, and Post-Soviet Countries. The Oxford Handbook of Sociolinguistics, Chapter 32, p. 17

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s