Ongerijmd in de Sovjet-Unie

Begin jaren zestig ontstond in de Verenigde Staten een beweging van voornamelijk jongeren die zich verzetten tegen het kapitalisme, haat, oorlog en de algehele burgerlijkheid van hun tijd. Deze zogenoemde hippies creëerden hun eigen wereld rondom onder andere de natuur, drugs, spiritualiteit en het delen van liefde. Dit gedachtegoed en de bijbehorende manier van leven werd overgenomen door veel jonge West-Europeanen. De hippiecultuur wordt tegenwoordig in het hele westen gezien als de dominante jeugdcultuur van de jaren zestig en zeventig. Ook in Nederland was de subcultuur populair en duidelijk aanwezig, Amsterdam werd zelfs enige tijd gezien als hippie-hoofdstad van Europa. Bekend zijn de damslapers, een groep hippies die in 1970 leefden op de dam, totdat de toenmalige burgemeester Ivo Samkalden besloot een slaapverbod in te stellen en de dam vervolgens door mariniers werd ‘schoongeveegd’. De hippies zelf waren op zoek naar vrijheid en schopten op een anti-autoritaire maar vredevolle manier aan tegen de bestaande orde.1

Tolstoj, een Russische hippie avant la lettre?

Tolstoj, een Russische hippie avant la lettre?

Veel minder bekend en besproken zijn de hippies uit Oost-Europa, die weleens als tema incognita zijn aangeduid.De subcultuur van de hippies kwam in de Sovjet-Unie op in de tweede helft van de jaren zestig, voornamelijk in Moskou en de grotere steden in de Baltische staten.3 De Sovjet hippies kenden dezelfde filosofie als hun Amerikaanse voorgangers. Ook zij wilden terug naar de ongetemde natuur van de mens en kwamen daarom in opstand tegen de staat die hun gedachten en gedrag probeerde te vormen. Zij werden ook zeer beïnvloed door de hippies uit het Westen in onder meer muzieksmaak, kledingstijl en “feel of life”. Zo zei Kolia Vasin in een interview met Artemy Troitsky:

“The day after I first saw the cover of Abbey Road, I took off my shoes and went walking around Leningrad barefoot. That was my challenge, my attempt at self-expression.” 4

Hoewel de Sovjet hippies ook het belang van een tegenbeweging inzagen, heerste niet het gevoel dat ze zich actief tegen de maatschappij moesten verzetten. Ze waren minder geïnteresseerd in actief politiek verzet dan hippies uit het Westen en typeerden zich daarom door een wat passievere houding. Ze waren anti-Sovjet en braken wel los van de alledaagse Sovjet-maatschappij, maar een fel protest tegen het gevestigde systeem ontbrak. Ze hielden zich niet zozeer bezig met politieke zaken, de hippies in de Sovjet-Unie geloofden in een stille opstand.5

Het lijkt alsof het opstandige karakter van de Sovjet-hippiecultuur meeviel doordat ze niet op grote schaal openlijk protesteerden, zoals dit in het Westen gebeurde, maar zich eerder zwijgzaam terugtrokken uit een samenleving die volgens hen ‘te hoekig’ dacht. Niettemin werd de hippie-gemeenschap als een reeële bedreiging ervaren door het Kremlin. Ze wilden hun emoties puur ervaren en ‘vrij leven’ en uitten hierdoor indirecte kritiek op de Sovjet cultuur waarin emoties een hoger maatschappelijk doel moesten dienen en met zelf-discipline beleefd moesten worden.

De Sovjet-hippies leken dus geen directe bedreiging te vormen voor de staat, maar toch besloot de overheid ze weg te werken. In de zomer van 1971, toen de hippiecultuur in Moskou duidelijk zichtbaar was, gingen KGB-officieren erop uit om de hippies uit te nodigen voor een vreedzame demonstratie tegen de Vietnamese oorlog bij de Amerikaanse ambassade. Tijdens de demonstratie vroegen de KGB-officieren vervolgens of de hippies met hen mee konden gaan. Toen de demonstranten nietsvermoedend meegingen kwam ze dit duur te staan. Van de ongeveer 500 mensen werd een dossier aangelegd waarin zij als “HIPI” werden gekwalificeerd. Ongeveer de helft van de opgepakte hippies werd naar de grens met China gestuurd om daar in het leger te dienen, anderen werden gedwongen opgenomen in psychiatrische ziekenhuizen of werden om verscheidene redenen gearresteerd en veroordeeld.6

Overeenkomsten tussen de Westerse- en de Sovjet hippies zijn evident. Beide groepen verzetten zich tegen de heersende cultuur en beide werden door de autoriteiten onderdrukt. Toch is er een duidelijk onderscheid tussen de hippies uit de Sovjet Unie en het Westen. In het Westen was de individuele vrijheid een groot goed zodat hippies geen probleem hadden met homoseksualiteit, zolang men het motto “make love, not war” wilde onderschrijven. De Sovjet hippies daarentegen waren negatief en soms zelfs agressief tegenover homoseksuelen.7 Kennelijk zagen zij grenzen aan de individuele vrijheid die hippies in het Westen niet zagen. Wellicht was de Sovjet hippiecultuur toch niet zo hip, als het uiterlijk vertoon deed vermoeden?


[1] Aflevering van EenVandaag. De zomer van 1970: De Damslapers. (2011) http://www.eenvandaag.nl/binnenland/38416/de_zomer_van_1970_de_damslapers

[2] Kostrioukova, A. Love, Peace, and Developed Socialism: A Talk by Juliane Fürst. (2014) http://jordanrussiacenter.org/event-recaps/love-peace-developed-socialism-talk-juliane-furst/#.ViLi5hPtmko

[3] Fürst, J. Love, Peace and Rock ’n’ Roll on Gorky Street: The ‘Emotional Style’ of the Soviet Hippie Community. (2014) Contemporary European History, 23, pp 565-587 doi:10.1017/ S0960777314000320

[4] Troitsky, A. Back in the USSR: The True Story of Rock in Russia. (1988) Faber & Faber, p 23

[5] Fürst, J. Love, Peace and Rock ’n’ Roll on Gorky Street: The ‘Emotional Style’ of the Soviet Hippie Community. (2014) Contemporary European History, 23, pp 565-587 doi:10.1017/ S0960777314000320

[6] Andreyeva, O. Triumphs and tragedies of Russia’s hippies. (2014) First published in Ogonyok magazine  http://rbth.co.uk/arts/2014/01/31/triumphs_and_tragedies_of_russias_hippies_33717.html

[7] Kostrioukova, A. Love, Peace, and Developed Socialism: A Talk by Juliane Fürst. (2014) http://jordanrussiacenter.org/event-recaps/love-peace-developed-socialism-talk-juliane-furst/#.ViLi5hPtmko

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s