Op het goede spoor: de trans-Siberische spoorlijn en haar rol als Russische ruggengraat.

Velen dromen van een reis naar warme, verre oorden, met blauwe zeeën en parelwitte stranden. Waar de zon altijd schijnt en je dagenlang genietend van prachtige palmbomen, met een kokosnoot in je hand tot rust komt. Sommigen zullen mij voor gek verklaren, als ik vertel dat ik liever zeven dagen en zeven nachten lang in een trein zit.

express1Kaart van de trans-Siberische spoorlijn (Bron: Hans Bouwman, 11-03-2010)

Dit klinkt niet zo aantrekkelijk, dus misschien is hier een nadere toelichting van belang. Ik heb het over mijn ultieme droomreis: de trans-Siberië Express! Van jongs af aan droom ik ervan om de strijd aan te gaan met het majestueuze landschap. Om dagen uit het raam te staren naar een ontelbare hoeveelheid bomen, bergen, rivieren en meren die voorbij schieten, terwijl de trein zich voortbeweegt. Mijn hart gaat sneller kloppen bij het idee dat het gigantische Rusland over land te doorkruisen is in slechts zeven dagen tijd, waarbij je je verplaatst tussen twee continenten en maar liefst zeven tijdzones passeert. Dit is de reis der reizen.

Hoe en waarom kwam deze fameuze spoorlijn eigenlijk tot stand? Rusland kennende zal het niet zonder reden zijn geweest dat het project, dat veel hindernissen kende, werd doorgezet. Aan de hand van de historische context waarin de spoorlijn is gevormd, zal ik uitleggen in hoeverre de aanleg van de trans-Siberische spoorlijn van belang is geweest voor de ontwikkeling van Rusland.

Halverwege de 19e eeuw ontstond het idee om een spoorlijn door Rusland te trekken. Dat je de 17.098.242 km² oppervlakte en het ruige, soms angstaanjagende landschap, helemaal zou kunnen doorkruisen was toentertijd niet tot nauwelijks denkbaar. De oorspronkelijke bedenkers van deze plannen kwamen echter niet van Russische bodem. Om de buitenlandse invloeden zo minimaal mogelijk te houden, werden deze voorstellen daarom aanvankelijk afgewezen. Tot in 1886 Tsaar Alexander III hetzelfde idee opperde, waardoor in 1891 de bouw startte. Hierbij moesten extreme weersomstandigheden en verschillende natuurlijke obstakels worden overwonnen. Uiteindelijk was in 1916 de 9289 kilometer lange spoorlijn af. Opvallend is dat een belangrijke Russische staatsman van Nederlandse oorsprong een grote rol in de bouw heeft gespeeld: Sergej Joeljevitsj Witte (Cavendish 2004: 54).

express2

Rijtuig van de spoorlijn rond 1900 (Bron: Jules Beau, Bibliothèque nationale de France, Parijs 1900)

De spoorlijn vormt een verbinding tussen de hoofdstad Moskou en Vladivostok, de meest oostelijk gelegen stad van Rusland (Grajdanzev, 1941: 393). In 1899, tijdens de bouw van de spoorlijn, publiceerde The Department of the Treasury in Washington een artikel over de verwachte economische gevolgen van de spoorlijn. De aanleg zou met name de Russische industrie stimuleren, omdat er slechts grondstoffen uit eigen land werden gebruikt. Het zou daarnaast de bestaande verbindingen aanzienlijk verbeteren waardoor de industrie, vooral in het nog onderontwikkelde Siberië, toe zou nemen (Department of the Treasury 1899: 2503-2506).

Door de spoorlijn kwam de migratie naar gebieden waar mankracht nodig was tot stand (Department of the Treasury 1899: 2558). Dit zorgde er uiteindelijk voor dat veel kleinere steden, gelegen aan de route, een economische bloei meemaakte. Zoals Luc Perrot in zijn artikel in The Guardian beschrijft, maakte de spoorlijn het voor velen mogelijk om zaken te doen (Perrot 1992: 1). Rusland begon door de directe verbinding tussen Oost en West steeds belangrijker te worden voor het handelscontact tussen Europa en Azië. Daarnaast was de spoorlijn militair gezien van betekenis. Vladivostok vormde een grote marinebasis. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de directe verbinding gebruikt om wapens, munitie, voedsel en brandstof aan het front te leveren (Van der Graaf 2005: 33-34).

De trans-Siberische spoorlijn blijkt dus meer te zijn dan slechts een vervoersmiddel. Zowel economisch als militair heeft de spoorlijn een grote rol gespeeld. Maar het zou Rusland niet zijn als het project ook niet de Russische macht en trots benadrukte. De obstakels die tijdens de bouw zijn overwonnen maken duidelijk dat Rusland zeker in staat is om zo’n groot project te realiseren.

 

trein

De trein gefotografeerd vanuit de trein (Bron: Aniek de Kort, 15-07-2015)

De langste spoorlijn ter wereld is zo belangrijk geweest, dat velen haar nog steeds zien als de ruggengraat van Rusland. Ik had niet verwacht dat het spoor, dat ik puur zag als een prachtige manier om een indrukwekkend land te bezoeken, zo veel gevolgen heeft gehad. De spoorlijn heeft Rusland op verschillende vlakken op het goede spoor gebracht. Tegenwoordig takt de trans-Siberische spoorlijn af in verschillende routes, onder andere richting Mongolië. Voor een reis met de trans-Siberië Express moet je helaas wel diep in de buidel tasten. Nog even sparen dus, maar volgens mij zal het de moeite zeker waard zijn!

 

 

Literatuurlijst:

 

Cavendish, Richard

2004        The Trans-Siberian Railway Completed July 21st 1904.(Months Past), History Today 54, 7; ProQuest. Research Library p. 54.  [Peer Reviewed Journal] Cengage Learning, Inc.

Department of the Treasury

1899       The Russian empire and the trans-Siberian railway. United States, Washington: Govt. From the Summary of commerce and finance for April, 1899.

Graaf, van der, A.

2005        Trans Siberië Express: reishandboek. Uitgeverij Elmar B.V. Rijswijk. Vierde, geheel herziende druk.

Grajdanzev, A. J.

1941       The Trans-Siberian Railway and the Problem of Soviet Supply 
Source: Pacific Affairs, Vol. 14, No. 4 pp. 388-415. Published by: Pacific Affairs, University of British Columbia Stable.

Perrot, Luc

1992     The silk road train. (trans-Siberian express), The Guardian, April 17, p.24(1)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s