Russisch collectivisme

Volgens velen wordt Rusland gekenmerkt door een collectivistische samenleving (Treffers, 1975; Adler, 2015; Veenhoven, 2000; Sauer, 2015). In een dergelijke samenleving staat de groep centraal. De belangen van individuen zijn ondergeschikt aan de belangen van de groep (Treffers, 1975: 284). De mens wordt benaderd als onderdeel van een groter geheel. In collectivistische samenlevingen spelen hechte groepen, zoals het gezin, de school en collega’s, een belangrijke rol (Globalizen, 2015). Deze groepen bieden bescherming en van de leden van de groep wordt onvoorwaardelijke loyaliteit verwacht. Het is van groot belang om de harmonie binnen deze groepen in stand te houden. Dit collectivisme dat in Rusland wordt nageleefd, staat haaks tegenover het Nederlandse individualisme. In een individualistische cultuur ontlenen personen hun identiteit aan henzelf. Zij leren voor zichzelf opkomen en zorgen uitsluitend voor zichzelf en hun naaste familie (ibid.).

Hoe wordt collectivisme vormgegeven in Rusland? Om dit te illustreren worden twee sectoren gebruikt waarin het collectivisme duidelijk naar voren komt: het onderwijs en het bedrijfsleven. In het Russische onderwijs vindt geen ‘streaming’ plaats. Bij ‘streaming‘ worden kinderen op basis van hun intelligentie ingedeeld in verschillende groepen. Ook zijn er geen ‘remedial teachers’ die zwakke leerlingen ondersteunen. Volgens Treffers (1975: 284) komt dit niet omdat de Russen nog nooit van deze termen gehoord hebben, maar omdat deze methoden het individu centraal stellen in plaats van de groep. Daarnaast volgen leerlingen voor een groot deel van hun schooltijd dezelfde vakken en deze vakken hebben op alle scholen dezelfde inhoud. Afsluitend leren Russische kinderen geen eigen mening te vormen (ibid.). Waar het in het Nederlandse onderwijssysteem van groot belang is dat kinderen een eigen mening ontwikkelen, wordt Russen geleerd te denken vanuit de groep (Groepsdynamiek.nl, 2015). Deze methoden dienen om de eenheid en harmonie binnen de Russische samenleving te versterken.

Ten tweede wordt er naar het Russische bedrijfsleven gekeken. In deze sector is het allereerst van belang om personen binnen een organisatie te kennen om zaken te doen of een hoge positie te verwerven (Globalizen, 2015). Omdat de leden van de groep vertrouwd worden, zijn het vrijwel altijd bekenden die de hoge posities in bedrijven toegewezen kregen. Hun kwalificatie is bij deze keuze regelmatig van ondergeschikt belang. Ten tweede opereren bedrijven aan de hand van een langetermijnvisie (ibid.). Het in stand houden van een stabiel bedrijf is belangrijk voor de groep. Op die manier wordt de werkgelegenheid veilig gesteld voor de huidige groep en volgende generaties. Deze stabiliteit kan leiden tot een gebrek aan creativiteit, omdat dit te veel risico’s met zich mee kan brengen. Dit vormt een groot contrast met individualistische culturen waar innovatie, risico’s en flexibiliteit juist centraal staan.

Hoe kan het Russische collectivisme verklaard worden? De eerste verklaring komt voort uit een historisch perspectief. Terwijl in West-Europa vanaf de vijftiende eeuw de Renaissance opkwam waarbij burgers zelf kritisch leerden reflecteren, hadden Russische burgers te maken met Mongoolse overheersers, Tsaren en als laatst het communisme (Sauer, 2015). Zelf initiatief tonen werd door deze regeerders afgewezen. Hierdoor is het collectivisme diep geworteld in de Russische cultuur.

Ten tweede komen collectivistische samenlevingen vaak voor in landen waar het moeilijk is om in je eentje te overleven, omdat er sprake is van een grillige overheid (Globalizen, 2015). In dergelijke landen moet de groep veiligheid en zekerheid bieden. Hoewel Rusland wordt gekenmerkt door een fatsoenlijke verzorgingsstaat met hoge sociale uitgaven, speelt overheidscensuur en een beperkte vrijheid van meningsuiting ook een grote rol (Schuyt, 2007: 75). Individuen worden hard gestraft als zij niet naar behoren functioneren in de samenleving of wanneer zij kritiek leveren op de bestaande normen en waarden (Lanting, 2015).

Afsluitend kunnen wij ons afvragen of het Russische collectivisme wordt gebruikt als politiek instrument om de Russische beschaafde cultuur te onderscheiden van de egoïstische, rationele, afstandelijke en kille Westerse cultuur (Sauer, 2015; Kern, 2015). Volgens Kern (2015) worden Russische normen en waarden maar al te graag gebruikt om de Russische nationaliteit te onderscheiden van andere nationaliteiten.

Literatuur

 Adler, N. (2015) The terror, ideology, the Gulag, rehabilitation and the remembrance of Stalinism. Hoorcollege op 29 september 2015. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam:

Groepsdynamiek.nl (2015) Individualisme versus collectivisme. Online bekeken op 18 oktober 2015 via http://www.groepsdynamiek.nl/individualisme.html.

Lanting, B. (2015) Poetins partij: zware straf op ‘anti-Russische propaganda’. Online bekeken op 27 september 2015 via http://www.volkskrant.nl/buitenland/poetins-partij-zware-straf-op-anti-russische-propaganda~a4110217/.

Sauer, D. (2015) Dansen op de vulkaan. Hoorcollege op 1 september 2015. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam.

Schuyt, C.J.M. (2007) De stagnerende verzorgingsstaat. Amsterdam: Boom/Meppel.

Treffers, A, J. (1975) ‘Het Onderwijs,’ in Jozina van het Reve-Israel, Rusland: Politiek, ideologie, economie, nationaliteiten, cultureel leven, godsdienst, school, gezin en sport in de Sovjetunie. Haarlem: Gottmer.

Veenhoven, R. (2000) Individualisme zo slecht nog niet. Psychologie Magazine (1) 3: 12-15.

Globalizen (2015) Culturele verschillen: individualisme vs. collectivisme. Online bekeken op 18 oktober2015 via http://globalizen.nl/cultuurverschillen_individualisme_vs_collectivisme.html.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s