Stalins populariteit in Poetins Rusland

In het Westen wordt Josef Stalin in het algemeen gezien als een wrede totalitaire dictator. De verbazing was dan ook groot toen Stalin door Russen in 2008 werd verkozen tot de op twee na grootste Rus (SBS, 2008). Ook in de jaren daarna blijkt Stalin door veel Russen gerespecteerd te worden (Sullivan, 2013). Dit lijkt moeilijk te rijmen met het feit dat er miljoenen mensen omkwamen tijdens de door Stalin geïnitieerde Grote Terreur en de gedwongen collectivisatie. Waarom is Stalin dan zo populair in het huidige Rusland onder Poetin? Omdat Russen nostalgisch zijn over de Sovjettijd en velen geloven in de Sovjetmythe over Stalin. Deze mythe wordt bovendien weer gepromoot door Poetin in het geschiedenisonderwijs.

In de eerste plaats is de waardering voor Stalin niet bij elke Rus hetzelfde. Het blijken vooral de zestigplussers en de armere Russen te zijn die Stalin waarderen (Sullivan, 2013, pp. 453-456). Komt deze waardering voort uit het feit dat ze de gruweldaden onder Stalins bewind niet kennen? Dat is niet zo. De meesten kenden bijvoorbeeld de verhalen over de Goelagarchipel (Sullivan, 2013, pp. 457-462). Maar zij zien de Grote Terreur en het grote aantal slachtoffers als een vervelend neveneffect van de collectivisatie en industrialisatie van de Sovjet-Unie, welke gerechtvaardigd was omdat alleen door deze modernisering Nazi-Duitsland verslagen kon worden in de Grote Patriottische Oorlog (Sullivan, 2013 p. 466). Dit is precies de Sovjetmythe over Stalin.

Maar waarom geloven de Russen dan in deze oude mythe? Sullivan denkt dat dit voortkomt uit het feit dat vele Russen nostalgisch zijn over de Sovjettijd. Dat wil zeggen dat ze verlangen naar een tijd die hun een positief gevoel geeft vanwege de associatie met overwinning en status van supermacht. Volgens Sullivan zijn vele Russen zo nostalgisch, omdat ze vinden dat ze nu materieel gezien veel slechter af zijn dan tijdens de Sovjetperiode (2013, pp. 475-476).

Dit wordt deels onderschreven door Moonyeung Lee (2011). Lee wijst erop dat er door toegenomen globalisering over de hele wereld een hang ontstaan is naar lokale tradities, dit noemt hij “glocalization” (Lee, 2011, p. 159). Rusland is daar niet anders in. Wat de Russische nostalgie wel sterk heeft beïnvloed is de radicale liberalisering van de economie in de jaren negentig onder Jeltsin, waarbij sommigen zeer rijk werden, maar de meesten juist armer. Vanwege de chaos en de wetteloosheid gingen mensen verlangen naar een tijd van stabiliteit, orde en rust en die vonden ze in de Sovjettijd (Lee, 2011, p. 163). Lee waarschuwt ervoor dat nostalgie gecoöpteerd kan worden door politici (2011, p. 174).

Dat dit gebeurt in het huidige Rusland geeft Thomas Keenan aan (2015). Hij meent dat Poetin een bepaalde versie van de geschiedenis van de Sovjet-Unie en Rusland willen opleggen. Een cruciaal onderdeel van deze versie is weer die Sovjetmythe over Stalin, waarbij de slachtoffers die vielen als gevolg van de centralisering van de macht bij een persoon gerechtvaardigd worden door het uiteindelijke doel. Op die manier wordt het beleid van Poetin van machtsconcentratie bij hemzelf dus impliciet ook gerechtvaardigd (Keenan, 2015, pp. 116-118).

Hetzelfde ziet ook Todd Nelson (2015). Nelson laat zien hoe Poetin dankzij de tekstboeken van het vak geschiedenis zijn versie promoot onder huidige leerlingen, die zelf geboren zijn na de val van de Sovjet-Unie en de Sovjetmythes dus nooit gekend kunnen hebben. Nelson noemt drie manieren waarop dit bereikt wordt (2015, p. 45). In de eerste plaats wordt is er slechts één schoolboek dat gratis wordt verstrekt aan scholen, welke altijd geld tekortkomen, namelijk het correcte geschiedenisboek (Nelson, 2015, p. 57). Slechts enkele andere zijn goedgekeurd door het ministerie van onderwijs. In de tweede plaats is het aantal uren dat docenten mogen besteden aan de Terreur sterk verlaagd. Ten derde wordt er slechts kort over geschreven in de vorm van een droge en saaie opsomming van getallen, zonder context. Op de toetsen wordt slechts naar droge feiten gevraagd en niet naar analyse hiervan (Nelson, 2015, p. 45).

Kortom, de reden dat Stalin zo populair is in Poetins Rusland komt doordat de Sovjetmythe over hem door velen geloofd wordt. De Russische nostalgie vormt hiervoor een vruchtbare bodem, maar ook Poetins invloed op het huidige Russische geschiedenisonderwijs zal hier in de toekomst aan bijdragen.

Literatuurlijst

Keenan, Th. (2015). Collecting History Imprints from Russia in the Age of the New Official Historiographic Agenda. Slavic & East European Information Resources, 16(3): 114-129.

Lee, M. (2011). Nostalgia as a Feature of “Glocalization”: Use of the Past in Post-Soviet Russia. Post-Soviet Affairs, 27(2): 158-177.

Nelson, T. H. (2015). History as ideology: the Portrayal of Stalinism and the Great Patriotic War in contemporary Russian high school textbooks. Post-Soviet Affairs, 31(1): 37-65.

SBS (29 december 2008). Stalin voted third-greatest Russian. Laatst geraadpleegd op 18 oktober 2015 van http://www.sbs.com.au/news/article/2008/12/29/stalin-voted-third-greatest-russian.

Sullivan, Ch. J. (2013). Breaking Down the Man of Steel: Stalin in Russia Today. Canadian Slavonic Papers, 55(3-4): 449-480.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s