Van goed naar slecht: Solzhenitsyn en Poetin

Svetlana Aleksijevitsj (1948-), Wit-Russische winnaar van de Nobelprijs voor de Literatuur van 2015, schrijft in haar boeken over de Sovjet-mens. Haar caleidoscopische, documentaire manier van het in kaart brengen van de emoties van mensen via interviews geeft haar werk een andere, menselijke laag van realisme. Ze noteert geen droge “opsomming van historische feiten en gebeurtenissen, maar een verhaal van menselijke gevoelens.”1 Haar recentere werk behandelt de Russische mens voor en na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Alexander Solzhenitsyn (1918-2008) was een schrijver, Goelag-overlever en prominent criticus van de Sovjet-Unie. In 2008 prees hij Vladimir Poetin voor het‘herstellen van de “nationale trots”.2 Dat hij ervoor koos om sympathie te uiten voor een regering die het imago van bovengenoemde dictator eerder polijst, dan dat zij de terreur van zijn bewind erkent, komt dan ook over als een verrassing.3 In dit stuk onderzoek ik die tegenstelling met behulp van het beeld dat Aleksijevitsj schetst.

In ‘Het einde van de rode mens’ (2013) schrijft Aleksijevitsj over het uiteenvallen van de Sovjet-Unie en de verandering van de Sovjet mens naar wat hij/zij nu is. Voor haar boek heeft ze honderden ordinaire Russen geïnterviewd. Voor velen was het uiteenvallen van de Sovjet-Unie geen overwinning. Veel mensen zeggen dat Rusland anders is geworden dan waarvan zij hadden gedroomd. Het idealistische beeld dat zij hadden van vrijheid was niet wat het bleek te zijn. Mensen wisten eenvoudigweg niet wat vrijheid was: “Een luxe leven met een Schengen-visum, vakanties in Egypte en twintig verschillende soorten worst en kaas.”4 Met het verdwijnen van de Sovjet-Unie verdween de communistische ideologie, maar er was niets om haar plaats in te nemen. Met andere woorden ontstond er een soort ideologisch vacuüm.5

In 2007 ontving Solzhenitsyn van Poetin de hoogste orde van Rusland, de Orde van Sint Andreas de Eerstgeborene. Diezelfde eer had hij negen jaar eerder geweigerd van Boris Jeltsin: “Ik kan zo’n prijs niet accepteren van een regering die Rusland tot puin heeft gereduceerd”, aldus Solzhenitsyn.6 Volgens Solzhenitsyn begon Jeltsin een ‘multi-billion dollar fire sale’ van het Russiche patrimonium.7 Hij had het altijd als de taak van een post-Sovjet Russiche leider gezien om het land te herstellen van de schade die het communisme haar had aangedaan, een taak waarin Jeltsin in Solzhenitsyns ogen faalde.8 Met dit in het achterhoofd wordt het begrijpelijker dat hij steun betoog voor Poetin, de man wiens nationale beleid draait om het herstellen van de nationale trots.9 Beter het je beleid te maken om de stand van de Rus te verbeteren dan je erfgoed te verspelen. En toch gaat dit oplaaien van nationale trots gepaard met het ‘witwassen’ van feiten: op scholen wordt er nauwelijks gepraat over de terreur van Stalins regime 10, de Tweede Wereldoorlog wordt er te pas en te onpas bij gehaald wanneer men van een nationaal collectief spreekt, maar dan zonder melding van massale oorlogsmisdaden11, en de staatsmedia zijn niet meer te vertrouwen.

Wat Solzhenitsyn, en de rest van Rusland, naar het Poetin-kamp trok lijkt te kloppen met het beeld dat Aleksijevitsj schetst: het ideologische vacuüm van de negentiger jaren wordt opgevuld met Poetin en diens nationalistische beleid, tot vreugde van mensen die Rusland weer als machtig land willen zien. Het ontgaat haar echter niet wat de implicaties zijn voor de democratie. In het voorwoord van het boek ‘Mijn Verhaal’, geschreven door Andrei Sannikov, de voormalig gevangen gezeten oppositiepoliticus en haar persoonlijke vriend, schrijft zij hoe “Stalins machine in een oogwenk weer kan worden opgestart”. Verwijzend naar de Goelag zegt ze: “Zij aan zij met beulen staan wij in de supermarkt… Het is zo makkelijk om een fout te maken en je bij hen aan te sluiten.”12

Daarmee komt ze erg dicht bij iets dat Solzhenitsyn schreef in De Goelag Archipel (1973):

“If only it were all so simple! If only there were evil people somewhere insidiously committing evil deeds, and it were necessary only to separate them from the rest of us and destroy them. But the line dividing good and evil cuts through the heart of every human being. And who is willing to destroy a piece of his own heart?”13

Rusland lijkt precies op die lijn te staan.

Door: Ilari Anemaet, student nr. 10752412

Bronvermelding:

  1. http://alexievich.info/indexEN.html, tweede alinea, geraadpleegd op 18 oktober 2015
  2. http://www.theguardian.com/world/us-embassy-cables-documents/148516, geraadpleegd op 18 oktober 2015
  3. Nanci Adler (2005) The future of the soviet past remains unpredictable: The resurrection of stalinist symbols amidst the exhumation of mass graves, Europe-Asia Studies, 57:8, 1093-1119, DOI: 10.1080/09668130500351100, pp. 1093-1094
  4. http://www.theguardian.com/books/booksblog/2015/oct/09/svetlana-alexievich-stalin-and-the-gulag-are-not-history, geraadpleegd op 18 oktober 2015, bewerkte versie van het voorwoord My Story (2016), Andrei Sannikov
  5. http://www.dursthoff.de/book.php?m=3&aid=40&bid=69, geraadpleegd op 18 oktober 2015
  6. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/233541.stm, geraadpleegd op 10 oktober 2015
  7. http://www.spiegel.de/international/world/spiegel-interview-with-alexander-solzhenitsyn-i-am-not-afraid-of-death-a-496211.html, bijna precies halverwege het interview
  8. http://www.catholiceducation.org/en/culture/art/an-interview-with-alexander-solzhenitsyn.html, derde vraag
  9. Igor Aleksandrovitsj Zevelev () Russia and its new diasporas, United States Institute of Peace Press, Washington D.C., pp. 167
  10. Nanci Adler (2005) The future of the soviet past remains unpredictable: The resurrection of stalinist symbols amidst the exhumation of mass graves, Europe-Asia Studies, 57:8, 1093-1119, DOI: 10.1080/09668130500351100, pp. 1102
  11. http://www.theguardian.com/world/2015/aug/05/russian-region-bans-british-historians-books-from-schools
  12. http://www.theguardian.com/books/booksblog/2015/oct/09/svetlana-alexievich-stalin-and-the-gulag-are-not-history, geraadpleegd op 18 oktober 2015, bewerkte versie van het voorwoord My Story (2016), Andrei Sannikov
  13. Dit citaat is genomen uit de Engelse versie.
Advertenties

One thought on “Van goed naar slecht: Solzhenitsyn en Poetin

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s