Het einde van de geschiedenis

Na de val van de Sovjet-Unie kon de wereld zien hoe plannen op tafel kwamen om een nieuw, kapitalistisch land op te bouwen. Menig Amerikaans academicus en intellectueel was optimistisch; men kon getuige zijn van de hergeboorte van een systeem dat hun eigen land al jaren kenschetste. Zo schrijft Amerikaan Jude Wanniski (1992: 25) bijvoorbeeld in het tijdschrift Foreign Affairs:

“If our own history is any guide, we should expect in this brand new country an eagerness for opportunity and an explosion of risk-taking and entrepreneurial ferment. The people of Russia clearly look to the United States, not Europe or Asia, as the exemplary model.”

Het is echter niet alleen het Russische economische vooruitzicht wat Westerse academici optimistisch stemt, ook van liberale waarden en een democratisch stelsel wordt een intrede verwacht in de voormalige Sovjet-Unie. Het liberale optimisme viert hoogtij bij de val van de muur: de verwezenlijking van ideologische tegenstellingen is afgebroken; het liberale gedachtegoed wint. Dergelijk sentiment is het voornaamst in The End of History? (1989) van Francis Fukuyama. In dit invloedrijke essay stelt Fukuyama dat de val van de muur en dus van communistische regimes niet alleen het einde is van de Koude Oorlog, maar dat het ook het ‘einde van de geschiedenis is’. Misschien is het nog niet compleet voltrokken, maar liberalisme heeft overwonnen en het is slechts een kwestie van tijd voordat het de enige overheidsvorm op aarde is (Fukuyama 1989).

Even leken Fukuyama en zijn sympathisanten gelijk te krijgen: de eerste Russische president Boris Jeltsin profileerde zich als een hervormer. Naast redelijke stappen te maken richting een democratische Russische Federatie, stonden er ook liberale economische hervormingen op de agenda. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF), de institutionalisering van Westers kapitalistisch denken, investeerde miljarden in de schakel van een geplande naar een marktgeoriënteerde economie. Een geplande economie is immers, zo stelt Fukuyama (1989), de voornaamste reden voor economische inefficiëntie. Rusland zal, omdat er eigenlijk geen andere manier is, de ruimte laten aan de economie.

Heeft er zich in Rusland, meer dan vijfentwintig jaar na dato, een liberale democratie en een kapitalistisch economisch bestel ontplooit? Het antwoord is een daverend nee. Het huidige Poetinisme ondermijnt de meeste waarden van een liberaal democratisch-kapitalistische staatsstructuur. Meteen na zijn herverkiezing in 2012 werden er door De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) vraagtekens gezet bij de legitimiteit van het democratisch proces (Barry en Schwartz 2012). Van een democratisch mandaat is dus waarschijnlijk geen sprake. Sterker, het Rusland van nu is een autoritaire staat; tegenstanders van de status quo worden als vijanden van de staat afgeschilderd (Aron 2008). Van een liberaal kapitalistisch systeem kan ook geen sprake zijn: het nepotisme van Poetin is alomtegenwoordig. Zo zitten er naar schatting in 40% van Russische bedrijven een persoonlijke of politieke vriend van Poetin in het raad van bestuur (idem).

Het liberale optimisme van Fukuyama en anderen ten tijde van de val van de muur is in het geval van Rusland onterecht gebleken. Communisme is in Rusland inderdaad niet meer te vinden, maar het land is nog ver van het liberale gedachtegoed zoals Fukuyama dat beschrijft. Poetin krijgt maar weinig politieke tegenstand te verduren en is vooralsnog onstuitbaar gebleken – het einde van de geschiedenis is nog lang niet in zicht.

Bronnen

Aron, L. (2008) “Putinism” American Enterprise Institute, 8 mei.

Barry, E. en Schwartz, M. (2012) “Observers detail After Election, Putin Faces Challenges to Legitimacy.” The New York Times, 5 maart.

Fukuyama, F. (1989) The End of History? The National Interest (zomer 1989), pp. 3-18

Wanniski, J. (1992) The Future of Russian Capitalism. Foreign Affairs, Vol(71), No. 2, pp. 17-25

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s