De moord van Franz Ferdinand door Gavrilo Princip

Op 28 juni 1914 vermoordde Gavrilo Princip aartshertog Franz Ferdinand in Sarajevo. Deze moord zou leidden tot een oorlogsverklaring van het Habsburgse rijk aan Servië, wat uiteindelijk de aanleiding was tot de eerste wereldoorlog. In dit blog vertel ik over de historische context van deze moord, over Gavrilo Princip zelf en over de manier waarop de moord tot een oorlog leidde.

Na een Russische overwinning op het verzwakte Ottomaanse rijk werd tijdens het verdrag van Berlijn besloten over het opnieuw indelen van een aantal Ottomaanse provincies. De belangrijkste besluiten voor dit verhaal is dat het bestuur van de Ottomaanse provincie Bosnië aan het Habsburgse rijk werd overgedragen en dat de nieuwgevormde onafhankelijke Servische staat internationaal erkend werd. Dit leidde uiteraard tot protesten onder de Bosnische bevolking, die na 400 jaar bezet te zijn door het Ottomaanse rijk werd overgedragen aan een nieuwe overheerser.  Na een korte opstand die neergeslagen werd door een overmacht aan Habsburgse troepen was de annexatie definitief.

Maar het verzet was niet compleet gebroken. In de jaren 1900 ontstond de groepering Mlada Bosna (jong Bosnië). Het doel van deze groep was het omverwerpen van het Habsburgse bestuur. De motivaties van de leden waren verschillend. Sommigen waren Bosnische Serviërs die zich simpelweg wilden dat Bosnië bij het Servische koninkrijk ging horen. Anderen waren joegoslavisten, die alle zuid-slaven op de Balkan in een land wilde verenigen. Gavrilo Princip zou lid worden van Mlada Bosna.

Een andere belangrijke organisatie was Crna Ruka (de zwarte hand). Dit was een organisatie van Servische militaire leiders, die in 1903 verantwoordelijk waren voor de moord op de Oostenrijks gezinde Servische koning obrenović. Het doel van deze organisatie was ook het verenigen van de Slavische volken in een staat. De zwarte hand organiseerden trainingskampen in Servië waar slaven uit de bezette landen zoals Kroatië en Bosnië opgeleid werden als guerrillastrijders.

Gavrilo Princip was een Bosnische Serviër, geboren op het platteland in het noordwesten van Bosnië in 1894.  Zijn ouders waren arme boeren.  Op 13-jarige leeftijd vertrok hij naar Sarajevo om daar naar school te gaan. In 1911 werd hij lid van de geheime organisatie Mlada Bosna.  In 1912 werd hij van school gestuurd vanwege zijn deelname aan anti-Oostenrijkse demonstraties.  Hij vertrok daarop te voet naar Servië om zich proberen aan te sluiten bij guerrillastrijders die tegen de ottomanen vochten. Hij werd echter afgewezen vanwege zijn kleine, magere postuur.  Hij was hierover erg teleurgesteld.  Na een aantal maanden werd hij samen met 15 andere leden van Mlada Bosna naar een Chetnik-trainingskamp gestuurd in Servië. Hier werden ze getraind in het vechten met een mes en schieten van pistolen. Ook werden ze getraind in het gebruik van bommen.  Nadat de training compleet was vertrok Princip weer naar huis.

In 1914 werd aartshertog Franz Ferdinand door Crna Ruka gekozen als doelwit voor een aanlag. Franz Ferdinand was de neef van Franz Joseph I, keizer van het Habsburgse rijk, waar Bosnië onderdeel van was. Omdat Franz Joseph geen kinderen had werd, na een aantal sterfgevallen in de familie, Franz Ferdinand de troonopvolger van het Habsburgse rijk. Gavrilo Princip werd samen met vijf anderen gekozen door de Crna Ruka om de aanslag te plegen. Ze werden voorzien van pistolen, bommen en zelfmoordpillen.  Na een aantal maanden wachten zagen ze hun kans toen bekend werd dat Franz Ferdinand op 28 juni Sarajevo zou bezoeken.  Het was van tevoren bekend dat Franz Ferdinand in een colonne van zes auto’s eerst van de militaire kazerne naar het gemeentehuis zou rijden.  De zes aanslagplegers werden langs de route van de auto’s opgesteld.  De eerste twee waren te nerveus om iets te doen toen de auto’s langskwamen. De derde, Nedeljko Čabrinović, durfde wel zijn bom te gooien. Hij miste echter de auto van Franz Ferdinand en slaagde er alleen in een aantal mensen te verwonden.  Nedeljko slikte zijn zelfmoord pil en sprong in de Miljacka. De zelfmoordpil bleek echter niet te werken en de Mlijacka was in de zomer maar enkele centimeters diep. Hij kon dus door de politie opgepakt worden.

Na de commotie van de explosie voltooiden de overige auto’s hun route met zulke snelheid dat de andere samenzweerders geen kans kregen om iets te doen. Franz Ferdinand kwam veilig aan bij het gemeentehuis. Hier werd er gediscussieerd over de rest van het programma van het bezoek. Er werd besloten de rest van het programma af te lassen en in plaats daarvan de slachtoffers van de explosie in het ziekenhuis te bezoeken. Ook werd er besloten om een route te kiezen die niet door het centrum ging, maar direct naar het ziekenhuis te rijden. Er werd echter verzuimd om de bestuurder van de auto van Franz Ferdinand op de hoogte te brengen van de nieuwe route. Onderweg naar het ziekenhuis sloeg de chauffeer af het centrum in. Hier stond Gavrilo Princip te wachten langs de origineel geplande route. Terwijl de auto stopte om achteruit te rijden, greep Gavrilo zijn kans. Hij vuurde twee keer op de auto, waarbij hij Franz Ferdinand beiden dodelijk verwondde.

Uiteindelijk werden alle samenzweerders opgepakt. Sommigen probeerden zelfmoord te plegen met hun zelfmoordpillen, maar deze werkten niet. Gavrilo was net als een aantal andere samenzweerders nog geen 20 en waren te jong om de doodstraf te krijgen. Ze kregen in plaats daarvan lange celstraffen opgelegd. Een aantal andere samenzweerders kregen wel de doodstraf opgelegd. Gavrilo werd veroordeeld tot 20 jaar gevangenisstraf, maar overleed al na 3 jaar aan tuberculose door de slechte omstandigheden in de gevangenis. Oostenrijk verdacht de Servische regering ervan betrokken te zijn bij te aanslag, maar dit werd door Servië ontkend. Hier werd op gereageerd met een ultimatum aan Servië met tien punten waar Servië aan moest voldoen. Nadat Servië een aantal punten (deels) niet accepteerde en er een militair incident plaats vond aan de grens, verklaarde Oostenrijk Servië de oorlog. Deze oorlogsverklaring zou het begin van de eerste wereldoorlog betekenen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s