Hoe het kritische geluid van televisiezender NTV verstomde…

De in 19NTV93 opgerichte televisiezender NTV volgde tot 2001 kritisch de ontwikkelingen in Rusland en maakte daar uitstekende reportages over. Door tal van intriges kwam de zender in handen van Gazprom en daarmee kreeg het Kremlin grote invloed op de programma’s. Hoe werd deze onafhankelijke zender het zwijgen opgelegd?

De televisiezender NTV werd in 1993 door Vladimir Goesinksi opgericht en maakte onderdeel uit van Media-Most. NTV ontwikkelde zich snel tot een populaire zender: in 1999 had NTV 102 miljoen kijkers en was te zien in 70% van de Russische Federatie [1]

gusinsky

Vladimir Goesinski

De zender had journalisten aangetrokken die kritisch de politiek in Rusland volgden en indringende rapportages maakten o.a. over corruptie en over de oorlog in Tsjetsjenië. Ook politieke humor kreeg een plek. In het zeer populaire programma Koekli (Poppen) werd op satirische wijze de draak gestoken met de oude leiders van de Sovjet-Unie, maar ook Poetin werd op de hak genomen. Hoewel Koekli bepaald weerstanden opriep bij het Kremlin, durfde men niet in te grijpen. Dat veranderde bij de verslaglegging van NTV over de ramp met atoomonderzeeër de Koersk. Deze onderzeeër verging in augustus 2000 op een diepte van 108 meter in de Barentszzee. Alle 118 bemanningsleden kwamen om het leven. Er was kritiek op geheimhouding en leugens in de eerste dagen van de ramp. Ook het veel te laat inroepen van buitenlandse hulp werd het Kremlin kwalijk genomen. [2]. Poetin vond de verslaglegging over de ramp met de Koersk een potentiële bedreiging voor het herstel van de macht van de Russische staat. [3] Ook de reportages over de Tweede Tsjetsjeense oorlog waren een doorn in het oog van de machthebbers in Rusland. Hun kans om in te grijpen kwam in 2001.

De Media-Mostgroep van Goesinski had een schuld van 211 miljoen dollar aan Gazprom. [4] Goesinski werd beschuldigd van financiële manipulaties bij het privatiseren van videobedrijf Roeskij Video. Hij werd gearresteerd en in de gevangenis gedwongen de overdracht van Media-Most (inclusief televisiezender NTV) aan Gazprom, te ondertekenen. Bijzonder was dat ook persminister Michail Lesin de overdracht ondertekende. Volgens media-critici was hier sprake van een informele nationalisatie. [5] Gazprom verwierf met deze overdracht 46% van de aandelen van NTV.

Kykli

Koekli (Poppen) satirisch programma NTV.

Op 3 april 2001 riep Gazprom een extra aandeelhoudersvergadering bijeen waarin besloten werd het hele managementteam van NTV te ontslaan [6]. Vele journalisten werden daarna ontslagen, of vertrokken zelf als protest tegen de overname van NTV door Gazprom. Poetin slaagde er in om veel Russen ervan te overtuigen dat de maatregelen tegen NTV (en andere televisiezenders) nodig waren voor het gevecht tegen de macht van de oligarchen [7] De meerderheid van de Russische bevolking zag de overname van NTV door Gazprom dan ook niet als een beperking van de persvrijheid [8]. Daar werd in ons land heel anders over gedacht. De Minister van Buitenlandse Zaken Aartsen antwoordde in 2001 op vragen van het Tweede Kamerlid Koenders (PvdA) “De autoriteiten lijken te streven naar een voorspelbaar, op grote lijnen in de hand te houden medialandschap”. [9] Hoewel diplomatiek geformuleerd laat dit antwoord aan duidelijkheid niets te wensen over.

Met de overname van NTV door Gazprom kwam een einde aan de onafhankelijke televisiezenders in Rusland. Alle zenders met landelijke dekking worden nu direct of indirect gecontroleerd door het Kremlin. Nieuws en opinies zijn in overeenstemming met de denkbeelden van Poetin.
In een land waar voor veel mensen juist de televisie een belangrijke (en vaak de enige) bron van informatie is, is op deze manier een einde gekomen aan een pluriforme informatievoorziening.

Literatuurverwijzingen:

  1. Zhang, W. The Post-Soviet Russian Media Reform. Thesis University of North Carolina at Chapel Hill (2006), p 43.
  2. Does, R. Halve Lichting van de Koersk. http://www.prospekt-online.nl/prosabl/prospekt/artikelen/koersk_dec.html (geraadpleegd op 5 november 2015).
  3. Beumers, B. e.a. (red.), The Post-Soviet Russian Media. (2009), p.74.
  4. Amelina, A. Asymetrie der Verhältnisse. In: Publizistik, Volume 53 (March 2008) p.33.
  5. Idem, p. 33
  6. Tweede Kamer der Staten Generaal. Antwoord van de Minister van Buitenlandse Zaken op vragen van het lid Koenders (PvdA) over de televisiezender NTV. (Handelingen vergaderjaar 2000-2001 no.1199).
  7. Beumers, B. e.a. (red.), The Post-Soviet Russian Media. (2009), p.79.
  8. Idem, p.80.
  9. Tweede Kamer der Staten Generaal. Antwoord van de Minister van Buitenlandse Zaken op vragen van het lid Koenders (PvdA) over de televisiezender NTV. (Handelingen vergaderjaar 2000-2001 no.1199).

Enkele voorbeelden van het programma Koekli van NTV:



Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s