1989

1989 staat bekend als het jaar van de revoluties in Europa; revoluties waar de landen onder het communistisch bewind hun vrijheid weer herwonnen door zowel vreedzame als gewelddadige processen.

De revolutie in Tsjechoslowakije, beter bekend als de ‘fluwelen revolutie’, was het resultaat van vreedzame protesten in Bratislava en Praag. De eerste protesten in 1989 werden georganiseerd door studenten in zowel Bratislava en Praag, maar later voegden andere groepen zich ook bij deze protesten, met name de arbeiders van het land. Een belangrijke factor in de Tsjechoslowaakse revolutie was de Praagse Lente van 1968. Deze gebeurtenis zorgde voor een invasie van Tsjechoslowakije door soldaten van de leden van het Warschaupact op grond van de ontevredenheid van de Sovjetunie over de hervormingen die partijleider Alexander Dubček aan het volk had beloofd. Daarna begon de onderdrukkende periode van 20 jaar van ‘normalisatie’[1]. In Tsjechië begonnen in de jaren zeventig steeds meer dissidentenbewegingen op te komen: een bekende uiting hiervan was het zogenaamde ‘Charta 77’, een beweging die zich inzette voor de mensenrechten in hun land, naar aanleiding van het afzien van Tsjechoslowakije bij het tekenen van de Helsinki-akkoorden[2]. Het bekendste lid van deze beweging, Václav Havel, zou later de eerste president van het post-communistische Tsjechoslowakije worden, waarna hij later de eerste president van Tsjechië werd.

122011-02

Václav Havel leest de namen op van de leden van de eerste niet-communistische regering van Tsjechoslowakije sinds 1948 voor de menigte op het Wenceslausplein, 10 december 1989.

De protesten werden versterkt door het hardhandig optreden van de overheid in Bratislava, wat er voor zorgde dat de Tsjechische en Slowaakse arbeiders zich bij de studenten begonnen te voegen. Dit dwong de communistische partij van Tsjechoslowakije uiteindelijk om op te stappen en zijn macht over te geven. Voorafgaand aan de eerste vrije verkiezingen in 1990 werd er door Gustav Husák een nieuwe overheid aangesteld die merendeels niet-communistisch was.

De impuls voor de revolutie in Tsjechoslowakije begon onder andere na het symbolisch doorknippen van het IJzeren Gordijn in Hongarije. Hierdoor was er eindelijk vrij verkeer tussen communistische landen onderling, maar ook naar kapitalistische landen. Burgers van de DDR maakte hier gebruik van door via Tsjechoslowakije en Hongarije naar de BRD te vluchten. Dit liet de DDR echter niet toe en de Oost-Duitsers begonnen op 3 november 1989 te protesteren op de ambassade in Praag. Uiteindelijk zou dit 6 dagen later zorgen voor de val van de Berlijnse Muur.

In Polen werd de revolutie in 1989 veroorzaakt door protesten tegen een eerder verbod op de Solidarność beweging die werd uitgevaardigd door generaal Wojciech Jaruzelski tijdens de staat van oorlog in 1983 om zo een herhaling van de Praagse Lente in Polen te voorkomen. De protesterende arbeiders onder leiding van de Solidarnośćbeweging waren de hoofdrolspelers in de revolutie. Deze beweging bestond echter niet alleen uit arbeiders en zowel de participatie van de intellegentsia als de steun van de katholieke kerk zorgden voor het succes van Solidarność, zelfs na de uitvaardiging van het verbod hierop in 1983.

Andere oorzaken van de revoluties waren de ontevredenheid met het eenpartijstelsel van de communistische regimes. De oorzaken hiervan lagen vaak in de depressies of zelfs stagnaties van de nationale economie: een voorbeeld hiervan is de periode van crisis in de jaren 70 die veroorzaakt werd door de oliecrisis in de kapitalistische wereld. De forse stijgingen van de prijzen van levensmiddelen zorgden in het geval van Polen voor veel protesten, zelfs na het invoeren van economische hervormingen[3].

De rondetafelgesprekken, ergens tussen 6 februari en 5 april 1989. In het midden de voorzitter van Solidarność, Lech Wałęsa.

De rondetafelgesprekken, ergens tussen 6 februari en 5 april 1989. In het midden de voorzitter van Solidarność, Lech Wałęsa.

De stakingen die volgden na het verbod op Solidarność verspreidden zich door het land en de communistische regering moest uiteindelijk toegeven. Zij stemden toe tot gesprekken met Solidarność. Deze gesprekken kwamen bekend te staan als de ‘rondetafelgesprekken’ en het resultaat van deze onderhandelingen waren de eerste vrije verkiezingen in 1989 waar, ondanks de voorwaarden van de communisten, elke vrije zetel door Solidarność werd bekleed. Als compromis werd voor Jaruzelski de symbolische functie van president gecreëerd[4], hoewel de echte macht natuurlijk bij de minister-president Tadeusz Mazowiecki lag.

[1] Zantovsky, M. Václav Havel. Antwerpen: De Bezige Bij, 2014. P. 97

[2] Pittaway, M. Eastern Europe 1939-2000. Londen: Hodder Headline Group, 2004. P. 172

[3] Pittaway, M. P. 170

[4] Pittaway, M. p. 194

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s