De opkomst van Poetin en de rol van de KGB

Er zijn grofweg twee stromingen met betrekking tot de verklaring van de opkomst van Poetin. Enerzijds de aanhangers van de theorie, die beweren dat de geheime dienst een vooropgezet plan had om Poetin aan de macht te brengen. Daartegenover de aanhangers van het idee dat Poetin geen vooropgezet plan had, maar werd meegesleurd in de stroom van bepaalde gebeurtenissen en dat hij met behulp van de zogenaamde “siloviki” (leden van de geheime dienst en het leger) het Rusland creëerde zoals zij zich dat herinnerden (1).

Onder Gorbatsjov bepaalde de communistische partij hoe de, onder andere, met olie-export verdiende gelden zouden worden besteed, terwijl de KGB [*] zich ontfermde over de implementatie van dit beleid (2). Toen Jeltsin na de coup van 1991 een einde maakte aan de communistische partij, kreeg de KGB volledige controle over deze gelden. Naar verluid ging het hier om een bedrag van $ 50 miljard (3). Dit bedrag kwam beschikbaar om investeringen te doen onder controle van de KGB en die kreeg derhalve grote economische macht in handen. In plaats van op dit thema voort te borduren en de rol van de KGB in het aansturen van Poetin verder uit te werken gaat het boek “Putin’s Kleptocracy” niet in op de aanwending van deze gelden, maar focust zich op de economische macht die Poetin vergaart in de negentiger jaren in Sint-Petersburg als loco- burgemeester. Hierbij spelen KGB connecties overigens een grote rol.

De benoeming van Poetin op deze positie is volgens bepaalde bronnen (4) overigens een ingreep van de KGB, die de democratische burgemeester van Sint-Petersburg, Sobstjak, in de gaten wilde laten houden door hun agent Poetin. De KGB vreesde voor het ineenstorten van de Sovjet-Unie door de opkomende democratische krachten. In zijn nieuwe positie als locoburgemeester en als hoofd van de commissie die zich bezighield met de verstrekking van vergunningen voor transacties met buitenlandse partijen, gaf Poetin naar verluidt vergunningen af voor dubieuze transacties. Bijvoorbeeld voor de export van olie, die werd ingekocht tegen een lokale prijs van 30 roebel (in die tijd rond een dollar) en op de wereldmarkt werd verkocht voor $ 100 (5). In deze tijd was het gebruikelijk dat zogenaamde coöperaties deze transacties verrichtten, waarbij het veelal niet duidelijk was wie hier direct van profiteerden. In deze jaren treedt een directe KGB connectie overigens niet op de voorgrond, behoudens dat een aantal zakelijke connecties van Poetin uit de KGB afkomstig waren en die allen binnen zeer korte tijd grote vermogens vergaarden.

Dat er gedurende deze tijd banden moeten zijn geweest lijkt evident, gezien de benoeming van Poetin als hoofd van de FSB in 1998. Hij weet zich op voorspraak van de oligarch Berezovski binnen de Jeltsin familie te profileren als mogelijke opvolger van Jeltsin. Op 31 december 1999 benoemt Jeltsin hem tot zijn opvolger. Bij zijn overplaatsing naar Moskou bracht Poetin veel van zijn oude maten uit de KGB tijd mee naar zijn nieuwe werkplek. Met de economische macht die zij zich inmiddels verworven hadden, lijkt een strijd te ontstaan met een aantal “vrije” oligarchen (niet behorend tot de kring van Poetin). Poetin heeft inmiddels zoveel economische macht vergaard in zijn eigen kring, dat de meeste vrije oligarchen zich schikken in de rol die Poetin hen oplegde; geen bemoeienis met de politiek.

Gezien de historische rol van de FSB en haar voorgangers, die zich zelf beschouwden als  hoeders van de Russische natie, lijkt het veronderstellen van een KGB-hand in de opkomst van Poetin, zeker geen uit de lucht gegrepen idee. Gezien het volledige gebrek aan transparantie in het Russische web van samenwerkingsverbanden en ondernemingen, blijft de invulling van de exacte rol van de KGB(FSB) bij de opbouw van de economische en politieke macht van Poetin, speculatief. Maar in een Russische traditie van het ontwikkelen van complottheorieën, heeft zij zeker bestaansrecht. Een saillant detail is dat Poetin voor Andropov, het voormalige hoofd van de KGB en de latere partijleider van de Sovjet-Unie, bij Sint-Petersburg een standbeeld liet oprichten (6).

(1) Putin’s Labyrinth, blz 18

(2) Putin’s Kleptocracy, blz 16

(3) Putin’s Kleptocracy, blz 18

(4) Putin’s Kleptocracy, blz 82

(5) Putin’s Kleptocracy, blz 114

(6) Poetin – straatvechter bedreigt wereldorde, blz 30

Geraadpleegde literatuur

Karen Dawisha, Putin’s Kleptocracy – who owns Russia? Simon & Schuster, New York, 2014.

Wierd Duk, Poetin – straatvechter bedreigt wereldorde, Prometheus-Bert Bakker, Amsterdam, 2014.

Steve Levine, Putin’s Labyrinth – spies, murder, and the dark heart of the new Russia, Random House, New York 2009.

[*] KGB (комитет государственно безопасности/ Comite voor staatsveiligheid) kreeg in 1991 de naam FSK en in 1995 in FSB (федералная служба безопасности Российской Федерации/federale veiligheidsdienst van de russische Federatie.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s