De Russische strijd voor digitale soevereiniteit; een beperking van de internetvrijheid, of een terecht streven naar de-Amerikanisatie?

De “datawet” die voorschrijft dat internetbedrijven informatie over Russische burgers moeten opslaan in Rusland zelf (Morozov, 2015), de “ongewenstenwet” waarmee de Russische overheid binnenlandse en buitenlandse (non-gouvernementele) organisaties monddood kan maken (Tétrault-Farber, 2015) en de “bloggerswet”, waarbij bloggers met meer dan drieduizend volgers zich moeten registreren bij de overheid (Birnbaum, 2014). Drie voorbeelden van wetten die recentelijk zijn ingevoerd door de Russische overheid, gericht op digitale informatie en nieuwe media. De onophoudelijke toename van internetgebruik door bedrijven en consumenten en de razendsnelle opkomst van nieuwe media hebben er toe geleid dat het Kremlin zich genoodzaakt voelt de strijd aan te gaan tegen mogelijke bedreigingen die hiermee gepaard gaan. In eerste instantie leek men zich hierbij vooral te richten op potentiele binnenlandse politieke tegenstanders. Momenteel lijkt het Kremlin zich echter steeds meer te richten op invloedrijke, voornamelijk Amerikaanse, media- en technologiebedrijven. Vooral de activiteiten van bedrijven zoals Facebook en Google worden namelijk gezien als een bedreiging voor de Russische digitale soevereiniteit. De recentelijk ingevoerde datawet is een voorbeeld van een directe aanval op deze buitenlandse bedreigingen. Wat zijn echter de beweegredenen achter deze wet? Wat zijn de effecten op langere termijn? En staat Rusland alleen in haar strijd naar informatiesoevereiniteit?

De datawet heeft vergaande gevolgen voor de internetvrijheid in Rusland. Deze wet zorgt er namelijk voor dat alle persoonlijke informatie die via internet worden verzameld door bedrijven bewaard moet worden op dataservers in Rusland zelf. De officiële lezing voor het invoeren van deze wet is het beschermen van het Russische volk tegen hackers. De publieke opinie gelooft echter dat deze wet voornamelijk is ingevoerd om de overheid meer controle over het internet te geven (Vanian, 2015). Als reactie op de invoering van deze wet heeft Google al zijn technische werkzaamheden in Moskou gestopt (Morozov, 2015). Ondanks dat het Kremlin met de datawet een versterkte controle heeft op de digitale bewegingen in Rusland kan het in economisch opzicht desastreuse gevolgen hebben. Buitenlandse bedrijven worden door deze wet namelijk dusdanig afgeschrikt dat mogelijke investeringen in Rusland hiermee onder druk komen te staan. Volgens het  European Centre for International Political Economy (ECIPE) kan het Russische bruto binnenlands product hierdoor zelfs met 3,2 miljard dalen, en parallel daaraan kunnen de buitenlandse investeringen met 2,9 miljard dalen (Vanian, 2015).  Echter, niet alleen Rusland richt zich in de strijd naar digitale soevereiniteit op invloedrijke Amerikaanse hightechbedrijven. In China worden bijvoorbeeld ook de activiteiten van Google beperkt. Daarnaast heeft men ook in Brazilië overwogen een soortgelijke wet in te voeren als de Russische datawet, nadat Amerika een directe datakabel wilde aanleggen van Florida naar Brazilië (Morozov, 2015). Het is dus zeer de vraag of de Russische  datawet een opzichzelfstaande actie is van het Kremlin, of dat het een trend weergeeft in een strijd tegen de overmatige invloed van Amerika in de digitale wereld. Zoals Morozov het in zijn artikel mooi verwoordt; de datawet is geen teken van ‘Balkanisatie’, maar van ‘de-Amerikanisatie’.

Tegen de invoering van de datawet is veel te zeggen. Toch lijkt het er op dat de Russische overheid niet alleen bezig is met het inperken van de internetvrijheid. Er wordt ook gestreden voor digitale soevereiniteit, wat in de basis geen slechte drijfveer hoeft te zijn. Vooral de dominantie van Amerika in de digitale wereld wordt door Rusland misschien wel terecht gezien als een bedreiging. Een goede strategie voor Rusland zou echter zijn om een groeiende digitale wereld juist te zien als een, al dan niet economische, kans om te concurreren met Amerika. Men kan hierbij een voorbeeld nemen aan China en India, waar de media en communicatiesector steeds sterker en internationaler wordt (Kishan Thussu, 2013). Wellicht gebruiken wij dan in de toekomst in Nederland ook VKontake in plaats van Facebook.

Birnbaum, M. (2014). Russian blogger law puts new restrictions on Internet freedoms. The Washington Post. https://www.washingtonpost.com/world/russian-blogger-law-puts-new-restrictions-on-internet-freedoms/2014/07/31/42a05924-a931-459f-acd2-6d08598c375b_story.html (geraadpleegd op 13 november 2015).

Kishan Thussu, D. (2013). De-Americanising Media Studies and the Rise of “Chindia”. Javnost-The Public20(4), 31-44.

Morozov, E. (2015). Who’s the true enemy of internet freedom – China, Russia, or the US? The Guardian. http://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jan/04/internet-freedom-china-russia-us-google-microsoft-digital-sovereignty (geraadpleegd op 13 november 2015).

Tétrault-Farber, G. (2015). Russia’s ‘Undesirables’ Law Expected to Boost Media Self-Censorship. The Moscow Times. http://www.themoscowtimes.com/news/article/russias-undesirables-law-expected-to-boost-media-self-censorship/522228.html (geraadpleegd op 13 november 2015).

Vanian, J. (2015). Vladimir Putin’s tough new data law could cost Russia billions. Fortune. http://fortune.com/2015/06/19/russia-data-law-billions/ (geraadpleegd op 13 november 2015).

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s