Het conflict met Tsjetsjenië. De relatie tussen politiek en racisme in Rusland

Marcel van Herpen concludeert uit zijn vergelijking van post-Sovjet Rusland met het ideaaltype van het fascistische systeem slechts drie relevante verschillen. Eén daarvan is dat Rusland niet gekenmerkt wordt door officieel staatsracisme.[1] In tegenstelling tot Mussolini die in Italië wel officieel staatsracisme hanteerde tegen onder anderen de Afrikanen in de Oost-Afrikaanse Italiaanse kolonies, bestaat er in Rusland geen enkele wet die andere etnische volkeren in Rusland discrimineert. Maar volgens verschillende media zou er wel degelijk sprake zijn van veel racisme in Rusland. Zo zou er bijvoorbeeld veel geweld plaatsvinden tegen mensen van Kaukasische afkomst en maakt de FIFA zich grote zorgen over de racistische incidenten in het Russische voetbal wegens het aankomende Wereldkampioenschap voetbal 2018.[2] Ik zal bespreken in hoeverre het racisme tegen Kaukasiërs toch te verklaren valt vanuit beslissingen in de Russische politiek, en met name met betrekking tot het conflict met Tsjetsjenië.

Het racisme in Rusland tegen Kaukasiërs wordt gekenmerkt door met name vijandigheid, geweld en het roepen van racistische leuzen. Amnesty International publiceerde in 2006 in een verslag dat in dat jaar ten minste 28 personen vermoord en 366 aangevallen waren wegens raciale motieven. Daarnaast zouden mensen met een niet-Slavisch uiterlijk 21 keer zoveel de kans hebben om staande te worden gehouden dan mensen die wel een Slavisch uiterlijk hebben.[3] Ook op bepaalde Russische feestdagen zoals de Dag van de Luchtmachttroepen (День Воздушно-десантных войск) vindt er meer geweld plaats tegen onder anderen mensen met een Kaukasisch uiterlijk.[4]

Een grote oorzaak van dit racisme tegen Kaukasiërs is het conflict met Tsjetsjenië. Sinds de val van de Sovjet-Unie in 1991 zijn er twee gewapende conflicten geweest voor een onafhankelijk Tsjetsjenië. Na 1996 sloeg het motief om naar een strijd voor een Islamitisch Emiraat. Deze strijd wordt buiten de regio gekenmerkt door terroristische aanslagen, met één van de grootste voorbeelden de bomaanslagen in de metro van Moskou in 2010. De wortels van het conflict zijn te herleiden vanuit de Tweede Wereldoorlog, toen Stalin de Tsjetsjenen deporteerde naar het Centraal-Aziatische deel omdat hij hen ten onrechte beschuldigde van het samenwerken met de Nazi’s.[5]

President Jeltsin besluit in 1994 om gewapend Tsjetsjenië binnen te vallen nadat de lokale elites de onafhankelijkheid uitriepen en op oudejaarsdag wordt de stad Grozny door het Russische leger bestormd. Bovendien zou ook Poetin een groot aandeel hebben gehad in de escalatie van het conflict. Poetin schilderde de Tsjetsjenen af als ‘radicale islamitische bandieten’ en verkreeg na de aanslagen van 9/11 ook de aanhang van de westerse wereld in het conflict. Maar Poetin zou met zijn oorlog niet de terreur hebben bestreden in Tsjetsjenië, maar juist hebben gezaaid. De Tsjetsjeense strijders hebben op het moment nauwe banden met Islamitische Staat en strijden in Syrië, Irak, maar ook in Oost-Oekraïne tegen de Russen.[6]

Dat de beslissingen van deze politieke leiders een groot aandeel hebben gehad in de escalatie van het conflict, hoeft dit niet per se te betekenen dat zij direct verantwoordelijk zijn voor racisme onder de Russische bevolking tegen de Kaukasiërs. Volgens Maria Koinova wordt de radicalisering van de Tsjetjseense strijders mede veroorzaakt doordat de lokale elites die voor onafhankelijkheid pleitten hun geloofwaardigheid op een gegeven moment verloren.[7] Bovendien zou gezegd kunnen worden dat vanwege de terroristische aanslagen die worden opgeëist door Tsjetseense strijders de angst naar deze bevolking niet ongegrond is. Maar Amnesty International pleitte er in 2006 al voor dat president Poetin de strijd aan zou moeten gaan tegen het racisme en antisemitisme in Rusland.[8] Op enige beloofde maatregelen na in verband met het aankomend WK Voetbal 2018 in Rusland van Vitaly Mutko, de Minister van Sport, worden er geen maatregelen genomen en krijgt Poetin dan ook veelal de schuld van de terreurdreiging.[9]

Rusland tegen racisme, als onderdeel van een antiracistische campagne in de aanloop van het WK Voetbal 2018

Rusland tegen racisme, als onderdeel van een antiracistische campagne in de aanloop van het WK Voetbal 2018

Hoewel het racisme niet direct te verklaren valt vanuit de politiek door het gebrek aan officieel staatsracisme, valt het racisme wel degelijk te verklaren vanuit indirecte politieke oorzaken. Zo zijn het de politieke beslissingen van onder anderen Stalin, Jeltsin en Poetin geweest die voor een escalatie zorgden van het conflict met Tsjetsjenië. De escalatie van het conflict was niet de enige oorzaak van de angst en haat tegen de Tsjetsjeense bevolkingsgroep. Ook de radicalisering van de Tsjetsjeense onafhankelijkheidsstrijders zorgden hiervoor. Maar vanuit de politiek worden nauwelijks maatregelen genomen om deze angst en haat tegen de bevolkingsgroep te verminderen. Geconcludeerd kan daarom worden dat de Russische politiek een groot aandeel heeft in zowel het veroorzaken als het gebrek aan het verhelpen van het racisme naar deze bevolkingsgroep.

[1] Marcel H. van Herpen, College ‘Rusland ISS’, Universiteit van Amsterdam (3 november 2015).

[2] Auteur onbekend, ‘FIFA in aanloop WK 2018 bezorgd over racisme in Rusland’, Website NU (13 maart 2015) http://www.nu.nl/voetbal/4009958/fifa-in-aanloop-wk-2018-bezorgd-racisme-in-rusland.html (geraadpleegd 12 november 2015).

[3] ‘Russia: New report shows racist killings out of control’, Website Amnesty International UK (3 mei 2006) http://www.amnesty.org.uk/press-releases/russia-new-report-shows-racist-killings-out-control (geraadpleegd 15 november 2015).

[4] ‘Racism and Xenophobia in August 2013’, Website SOVA Center for information and analysis (9 september 2013) http://www.sova-center.ru/en/xenophobia/news-releases/2013/09/d27872/ (geraadpleegd 15 november 2015).

[5] Aart Murray, ‘Rusland-Tsjetsjenië’, Website Conflictenteller (november 2014) http://conflictenteller.nl/rusland-tsjetsjeni%C3%AB.html (geraadpleegd 15 november 2015).

[6] Hanne Couderé, ‘Dit land bewijst: wie terrorisme zaait, zal terrorisme oogsten’, Website De Correspondent (6 februari 2015) https://decorrespondent.nl/2426/Dit-land-bewijst-wie-terrorisme-zaait-zal-terrorisme-oogsten/300756824060-803d20d5 (geraadpleegd 15 november 2015).

[7] Maria Koinova, ‘Diasporas and secessionist conflicts: the mobilization of the Armenian, Albanian and Chechen diasporas’, Ethnic and Racial Studies 34 (2011) 2, 333-356, aldaar 352-353.

[8] Russia: New report shows racist killings out of control’, Website Amnesty International UK (3 mei 2006) http://www.amnesty.org.uk/press-releases/russia-new-report-shows-racist-killings-out-control (geraadpleegd 15 november 2015).

[9] Marcel de Haas, ‘Terreurdreiging Sotsji schuld van Poetin’, Friesch Dagblad (28 januari 2014).

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s