Op het scherp van de snede: (de)monstraties

In Rusland blijkt het soms moeilijk te zijn om het oneens te zijn met je overheid. Zij die willen demonstreren lopen algauw tegen een muur van vaag verwoorde wetten, bureaucratie en machtsmisbruik op. In 2012 werd de maximale boete die demonstranten kunnen krijgen verhoogd naar driehonderd duizend roebel (ongeveer negen duizend euro). In 2014 werd dat 1 miljoen roebel, plus maximaal vijf jaar cel.[1,2] Corruptie bij politie viert hoogtij en vage eisen voor boetes stellen autoriteiten in staat om mensen op grond van weinig redenen op te pakken.[3] Dergelijke wetten hebben ontevreden burgers ertoe gebracht om op lucratieve wijzen de straat op te trekken; één van die lucratieve wijzen is een fenomeen dat ’monstration’ heet, iets dat jaarlijks plaatsvindt op de Russische Meidag. Te wille van leesbaarheid zullen we die hier monstraties noemen, hoewel er geen officiëel Nederlands woord voor ‘monstration’ bestaat.

In 2004 sloten Artyom Loskoetov, een Russische performancekunstenaar, en de ‘Contemporary Art Terrorism’-groep zich aan bij de jaarlijkse Meidag-demonstratie in Novosibirsk. De Meidag is een wereldwijde feestdag van de arbeid, en in Rusland is het ook een dag van politieke bijeenkomsten. In een poging het saaie politieke debat te doen opleven (en om wat plezier te hebben) droegen Loskoetov en gevolg spandoeken met intentioneel absurde leuzen.[4] Sindsdien worden er jaarlijks monstraties gehouden (zo genoemd door een andere kunstenaar, Ivan Doerkin, omdat ‘de’ volgens hem een negatieve connotatie gaf aan ‘demonstratie’[5]), en niet meer alleen in Novosibirsk: Yaroslavl, Moskou, Perm en Vladivostok, onder andere, hebben allemaal monstraties gekend. Op zo’n monstratie zie je leuzen zoals ‘Wasberen hebben ook gevoelens!’, ‘Ik eis duidelijkere slogans!’ en, ietwat sinister, ‘Voorwaarts naar een donker verleden!’.

Vooral deze laatste leus toont de serieuze onderliggende toon van de monstraties. Het sinistere volgt vooral uit de speling op de oude communistische leus ‘Voorwaarts naar een mooie toekomst!’. Demonstranten staan er niet alleen om het politieke debat wat kleurrijker te maken; het monstreren zelf is eigenlijk een parodiëring van de antiprotest-wetten van Poetin. Bovendien biedt de speelse aard toch een gelegenheid om je gesluierde meningen over de overheid te uiten. Monstraties zijn dan ook niet altijd soepel verlopen zonder problemen met autoriteiten. Vooral in 2014, toen Loskoetov in moeilijkheden kwam door een mars die een Siberische republiek betoogde binnen Rusland.[6] De bedoeling was om Rusland te betrappen op hypocrisie in het annexeren van de Krim. Terwijl Rusland openlijk separatisme in de Krim aanmoedigde, omdat er geen legitieme overheid zou zijn dat etnische Russen beschermde, was iets vergelijkbaars voor Siberië voorstellen geen optie. Siberië werd volgens Loskoetov minder goed geregeerd dan het gebied bij Moskou en Sint-Petersburg.[7] Door de agressievere en serieuzere toon van de monstratie stuitte Loskoetov echter op hevige reacties: Nikolaj Valoejev, een Russische bokser, noemde het ‘de eerste poging van globale krachten om separatisme in Rusland aan te moedigen’[8] en de Russische beheerder van telecommunicatie, Roskomnadzor, beval een mediablackout omtrent het evenement.[9]

Het is dus wandelen op het scherp van de snede. In een Rusland dat zijn grip op vrijheid van meningsuiting steeds steviger maakt, komen zelfs de monstranten er niet altijd mee weg. Loskoetov zelf werd het overigens door de Russische staat in 2013 verboden om kunst te bedrijven.[10]

In zekere zin wordt men herinnerd aan de provo’s van de jaren zestig. ‘Provo’ is een verzamelnaam voor de groep, opgericht in de jaren zestig in Nederland door Roel van Duyn, met als doel om de autoriteiten ‘zo hartgrondig mogelijk’ te provoceren. Ze riepen zo buitensporig geweld op bij de politie. Demonstraties met de wat onzinnige leus ‘Johnson Molenaar!’, een verwijzing naar president Lyndon Johnson en een speling op ‘moordenaar’, hetgeen verboden was om te zeggen, werden gewelddadig onderdrukt; vervolgens stapten mensen de straat op met een wit laken.[11] Weer volgde een harde reactie van de politie. Monstraties en de demonstraties van de provo’s delen een absurdistisch karakter met een serieuze ondertoon, en stuiten allebei (intentioneel) op een repressieve overheid.

De veranderingen bij de politie die de provotijd in Nederland teweeg hebben gebracht zijn substantieel. Dit kwam echter pas na een stille nationale bewustwording. Een dergelijke bewustwording is nu ook nodig in de Russische politiek, wil het land nog onder de schaduw van de oude Sovjet-Unie vandaan komen. Om dat voor elkaar te krijgen, zijn er echter geen heftige rellen nodig, maar demonstraties waar men laat zien dat je er ook met humor kunt komen.

Door: Ilari Anemaet, 10752412

Bronvermelding:

  1. Netsjepoerenko, Ivan (22 juli 2014), New ‘Anti-Maidan Law’ Lets Russian Authorities Come Down Harder on Protesters. The Moscow Times.
  2. Herszenhohn, David M. (8 juni 2012), New Russian Law Assesses Heavy Fines on Protesters. The New York Times.
  3. Anoniem (18 mei 2010), Cops for hire. The Economist. (Stukken zijn bij dit tijdschrift altijd anoniem geschreven.)
  4. Liesovka, Anna (1 mei 2013), The Siberian phenomenon of ‘Monstrating’. The Siberian Times.
  5. idem.
  6. Luhn, Alec (5 augustus 2014), Russia bans Siberia independence march. The Guardian.
  7. Maynes, Charles (5 augustus 2014), As Snowden looks on, Russia cracks down on internet freedom. Public Radio International.
  8. Anoniem (4 augustus 2014), Siberian autonomy web page shut down. BBC News.
  9. Bron 4.
  10. Ильин, Алексею (5 september 2013), Артем Лоскутов: мне запретили деятельность художника. BBC Русская служба.
  11. Roel van Duyn, Provo. De geschiedenis van de provotarische beweging 1965-1967. Meulenhoff, Amsterdam 1985
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s