Poetin, Oekraïne en de ‘Roesski mir’.

Sinds de annexatie van de Krim vorig jaar en de Russische steun aan separatisten wordt vaak de vraag gesteld waarom Rusland zich zo mengt in haar buurland Oekraïne, terwijl Rusland zelf juist zo hamerde op het beginsel van territoriale soevereiniteit van staten. Het antwoord hierop heeft alles te maken met de baas van Rusland, namelijk Vladimir Poetin. Hoe hij Rusland leidt en zijn agenda van buitenlandpolitiek verklaren veel van de Russische inmenging in Oekraïne.

Vladimir Poetin is de man die Rusland eigenlijk de gehele eenentwintigste eeuw geleid heeft. Toch is het lang onduidelijk gebleven wie hij nu precies was en wat hij op politiek gebied wilde. Juist vanwege deze onduidelijkheid gaf de Russische journalist Masha Gessen haar boek over Poetin de titel: ‘De man zonder gezicht’ (Gessen, 2012). Daarin schrijft ze over zijn verleden als spion van de KGB en hoe hij door Jeltsin eigenlijk toevallig aan de macht is gekomen. Verder beschrijft ze hoe hij steeds meer macht naar zich toetrekt en daarmee feitelijk de machtigste man van Rusland is geworden (Gessen, 2012).

Poetins systeem van regeren is uitgebreid geanalyseerd door Marcel van Herpen in zijn boek ‘Putinism. The Slow Rise of a Radical Right Regime in Russia’ (2013). Hij typeert Poetin en zijn regeringssysteem als een mix van de Franse keizer Bonaparte III met het fascisme van Mussolini en het populisme op de manier van Berlusconi.  De belangrijkste overeenkomsten van Poetin met Bonaparte III zijn het ophouden van een democratische façade van formeel vrije verkiezingen en het toestaan van meerdere politieke (oppositie-)partijen en het onderhouden van nauwe banden met de kerk. Met Mussolini deelt Poetin een ideologie van ultranationalisme en een agressieve buitenlandpolitiek. Ook lijkt Poetin op Berlusconi vanwege zijn macht over de media en zijn connecties met rijke oligarchen (Van Herpen, 2013, pp. 203-205).

Verder trekt Van Herpen een interessante historische parallel tussen de Duitse republiek van Weimar na de vrede van Versailles en het huidige Rusland als het gaat om gevoelens van vernedering en de wens van revanche (2013). Bekend is dat Poetin het uiteenvallen van de Sovjet-Unie als de grootste ramp van de twintigste eeuw zag. Met hem vinden vele Russen dat Westerse landen hierna misbruik van hun macht hebben gemaakt door de Europese Unie en de NAVO flink uit te breiden richting Rusland (Jansen, 2015).

Poetins antwoord op deze uitbreiding is de creatie van de Euraziatische Economische Unie met als lidstaten Rusland, Wit-Rusland en Kazachstan. Armenië en Kirgizië zijn later toegetreden. Het is niet toevalligerwijs begonnen met Rusland, Wit-Rusland en Kazachstan. Zij maken deel uit van het concept van ‘Roesski mir’, oftewel de Russische wereld (Jansen, 2015). Deze ligt in Eurazië en verschilt zowel van West(ers)-Europa als van Oost-Azië. Er mist echter nog een belangrijke groep naast de Russen (die ook veel in Noord-Kazachstan wonen) en Wit-Russen: de Oekraïners, die in de tsaristische tijd nog bekend stonden als Klein-Russen.

De invloed van de Russische Orthodoxe kerk, het ultranationalisme en de agressieve buitenlandpolitiek komen allemaal samen in het idee van de ‘Roesski mir’ en dit idee legitimeert de Russische inmenging in Oekraïne. Het geopolitieke concept van Eurazië bestond al langer, maar bleef lange tijd in de marge, met alleen figuren als de ultranationalistische Aleksandr Doegin als pleitbezorger (Kipp 2002; Laruelle 2004; Morozova 2009). Dit kreeg echter een sterke religieuze lading dankzij een toespraak van de patriarch van de Russische Orthodoxe kerk (Druzenko, 2011). Hierbij wordt de Russische staat getypeerd als de beschermer van het christendom in een strijd tussen goed en kwaad (Engström, 2014). Ook komt het idee weer naar boven dat Oekraïne helemaal geen onafhankelijk land kan zijn, omdat Rusland de ware erfgenaam is van het Kievse rijk en sinds prins Vladimir gedoopt werd op de Krim zowel Kiev als de Krim eigenlijk tot Rusland behoren (Kozelsky 2014).

Of het nu de invloed van de Russische Orthodoxe kerk, het ultranationalisme, de gevoelens van revanche of de strategische calculaties van Vladimir Poetin zijn die de Russische inmenging in Oekraïne het meest drijven, feit blijft dat Poetin niet zomaar de Krim terug zal geven of zal stoppen met het destabiliseren van Oekraïne, dus voorlopig zal het nog wel even duren voor de spanning daar is opgelost.

Literatuur:

Druzenko, G. (2011). Geopolitics from the Patriarch. Russian Politics and Law, 49(1): 65-73.

Engström, M. (2014). Contemporary Russian Messianism and New Russian Foreign Policy. Contemporary Security Policy, 35(3): 356-379.

Gessen, M. (2012). De man zonder gezicht. De macht van Vladimir Poetin. Amsterdam: Ambo.

Herpen, van M. H. (2013). Putinism. The Slow Rise of a Radical Right Regime in Russia. Houndmills: Palgrave Macmillan.

Jansen, M. (2015). Oekraïne tussen de ‘Russische wereld’ en ‘Gayropa’. Liberaal reveil, 3: 144-148.

Kipp, J. W. (2002). Aleksandr Dugin and the Ideology of National Revival: Geopolitics, Eurasianism and the Conservative Revolution. European Security, 11(3): 91-125.

Kozelsky, M. (2014). Religion and the Crisis in Ukraine. International Journal for the Study of the Christian Church, 14(3): 219-241.

Laruelle, M. (2004). The Two Faces of Contemporary Eurasianism: an Imperial Version of Russian Nationalism. Nationalities papers: the Journal of Nationalism and Ethnicity, 32(1): 115-136.

Morozova, N. (2009). Geopolitics, Eurasianism and Russian Foreign Policy Under Putin. Geopolitics, 14(4): 667-686.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s