Russisch gas en geopolitiek.

Vandaag de dag is Rusland een zeer aanwezige speler in de geopolitiek. Om de Russische belangen te behartigen heeft Rusland meerdere malen haar rijkdom aan gasvoorraden ingezet als politiek drukmiddel. Hierdoor zijn de Russische gasleveranties sterk vermengd geraakt met politieke acties. Veel Europese landen zijn sterk afhankelijk van de gasleveranties vanuit Rusland, vooral omdat zij zelf niet over voldoende gasvoorraden beschikken. Met name landen als Moldavië, Wit-Rusland en Oekraïne hebben sterk te maken gehad met de inzet van gas in de Russische geopolitiek. Deze Post-Sovjetlanden zijn namelijk volledig in hun energievoorziening afhankelijk van Rusland, waarbij de gasprijzen overigens ook nog eens sterk gesubsidieerd worden door Rusland. Bovendien kampen zij sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie met enorme gasschulden, waardoor betalingsproblemen met de levering van gas met regelmaat voorkomen (Kort & Spanjer, 2008). In dit artikel worden enkele voorbeelden uiteengezet waar duidelijk wordt gemaakt hoe gas als politiek middel wordt ingezet door Rusland.

Een van de bekendste voorbeelden is het gasconflict tussen Rusland en Oekraïne in 2006. In de eerste maand van dat jaar werd de gasprijs door het Russisch gasbedrijf Gazprom verhoogt van 50 doller naar 230 doller per duizend kubieke meter. Volgens Gazprom was deze verhoging gerechtvaardigd omdat deze prijs meer conform de Europese marktprijzen was. Oekraïne weigerde echter om zoveel te betalen waardoor de gaslevering door Gazprom werd stop gezet. Doordat Oekraïne een doorvoerland naar Europa was kon zij het gas wat bestemd was voor de Europese markt gebruiken om de binnenlandse vraag alsnog te bevredigen. De rest van Europa kreeg hierdoor te maken met een afname van 30% op de druk van de gasleidingen. Het conflict zorgde in Oekraïne voor een kabinetscrisis en Europa ging zich meer heroriënteren op hun energievoorziening (Mommers, 2014). Volgens velen was het stoppen met de levering van gas aan Oekraïne echter niet puur uit commercieel belang en zat er ook een politieke motivatie achter. Zo zou Rusland haar invloedssfeer in Oekraïne willen behouden omdat de regering steeds meer Westers georiënteerd werd. Anderen denken dat de verhoging van de gasprijzen in het winterseizoen mogelijk bedoeld was om de populariteit van de president van Oekraïne en zijn partij Nasja Oekrajina te verlagen voor de verkiezingen die in de lente van 2006 zouden plaatsvinden. Ook waren sommige mensen van mening dat Rusland een poging deed om meer controle te krijgen over het Oekraïense pijpleidingennetwerk (Kort & Spanjer, 2008).
Ook in andere landen is gas door Rusland als politiek middel ingezet. Zo was tot midden jaren negentig de mogelijke hereniging van Rusland en Wit-Rusland de reden dat de prijzen laag bleven en er geen interrupties plaatsvonden met de levering. In 1996 werd in Wit-Rusland zelfs haar gehele energieschuld kwijtgescholden in ruil voor militaire concessies. In 2004 ontstond er toch een conflict over de prijzen en stopte Gazprom met het leveren van gas aan Wit-Rusland. Tijdens dit conflict vonden er echter ook onderhandelingen plaats over de toetreding van Wit-Rusland tot de Single Economic Space, een samenwerkingsverband tussen Rusland, Kazachstan en Oekraïne. Gesuggereerd wordt dat het conflict nooit zo hoog opgelopen was als de president van Wit-Rusland, Loekasjenko, bereid was geweest de voorstellen van Poetin over de vormgeving van de samenwerking te accepteren (Bruce, 2007, Kort & Spanjer, 2008).                   In Moldavië heeft Rusland meerdere keren de gaskraan dichtgedraaid wanneer de regering van het land een prowesterse koers leidde. Maar als het land zich toch weer tot Rusland wende, stopte de gasinterrupties en werden de gasschulden kwijt gescholden. Een bijzondere ontwikkeling vond plaats in 2003. Een provincie van Moldavië, Transdniestrië, had zich tegen de zin van Moldavië afgescheiden maar werd wel gesteund door Rusland. In dat jaar was Rusland bereid een gasschuld kwijt te schelden als Moldavië ervoor ging zorgen dat Russisch militair materieel uit Transdniestrië kon worden teruggetrokken (Bruce, 2007).

Uit bovenstaande voorbeelden is duidelijk gemaakt dat Rusland met regelmaat haar gasbronnen als politiek middel inzet om geopolitieke belangen veilig te stellen. Vooral in Oekraïne, Wit-Rusland en Moldavië is dit vaak voorgekomen en dat heeft er ook toe geleid dat deze landen nog steeds erg op Rusland georiënteerd zijn, ondanks meerdere pogingen om uit de Russische invloedsfeer te komen.

Door Bartjan van Agten. 10683011

Bruce, C. (2007). Power resources: the political agenda in Russo-Moldovan gas relations. Problems of Post-Communism54(3), 29-47.

Kort de, J., Spanjer, A.R., (2008), ‘Russische energiepolitiek: bedreiging voor Europa?’, Kwartaalschrift Economie, 5(3), 341-359.

Mommers, J. (18-03-2014). Ondertussen achter de schermen: Hoe Europa Oekraïne de das omdoet met Russisch Gas. De Correspondent. Via: https://decorrespondent.nl/862/ondertussen-achter-de-schermen-hoe-europa-oekrane-de-das-omdoet-met-russisch-gas/95000158-ffbd9c7a

Advertenties

One thought on “Russisch gas en geopolitiek.

  1. Pingback: ING en Rabobank zetten hun geld op Russische steenkolen | GraaiGoed

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s