Russische en Nederlandse Avant-Garde

“[…] De ontwikkeling van de suprematistische schilderkunst naderde daarmee het voorlaatste stadium, totdat ze zich uiteindelijk zou voortzetten als architectuur voor de ruimte, waarvan Malevich zich in een brief aan Matyushin van november 1917 al tot president had uitgeroepen. Deze witte schilderkunst vindt een fraaie beeldecho in de witte accenten van het buffet van Gerrit Rietveld, oorspronkelijk uit 1919, een sprekend voorbeeld van de ‘klaarheid’ en ruimtelijkheid die hij met zijn meubels nastreefde.”

IMG_8972

Werk van Russisch kunstenaar Vladimir Malevich (witte kunst uit 1917) en Nederlands kunstenaar Gerrit Rietveld (buffet 1919) in het Stedelijk Museum Amsterdam

Bovenstaand citaat is te lezen op de muur van het Stedelijk Museum Amsterdam naast de kunstwerken op de bovenstaande foto. De tekst draagt de kop ‘Artistieke uitwisselingen tussen Rusland en Nederland’. In hoeverre er sprake is van een uitwisseling wordt niet helemaal duidelijk uit deze tekst. Is er binnen de avant-garde sprake van (wederzijdse) beïnvloeding tussen Russische en Nederlandse kunstenaars? Ontwikkelt de kunststroming zich hetzelfde op verschillende plaatsen rond dezelfde tijd of heeft het een verschillende achtergrond en context?

In de eerste decennia van de 20ste eeuw is avant-garde de toonaangevende kunststroming. Avant-garde is vernieuwend en provocerend en gooit oude kunstnormen over boord. In Nederland was er binnen de avant-gardistische kunststroming kunstenaarsgroep De Stijl. Zij meenden dat de modernisering van de maatschappij in hun werk het beste werd uitgedrukt in een zo groot mogelijke vereenvoudiging en abstrahering. Belangrijke kunstenaars binnen De Stijl zijn onder andere Rietveld en Mondriaan.

Ook Malevich, als toonbeeld van de Russische avant-garde, zoekt betekenis in abstrahering. Zijn abstract-geometrische werk is toonaangevend in een Rusland waar academische figuratieve kunst dominant was (Stedelijk Museum Amsterdam 2014). De 0.10 tentoonstelling (1915) met het Zwarte Vierkant van Malevich in de hoek was provocerend en droeg bij aan de creatie van een nieuwe beeldtaal, daarnaast was het ook, zoals Sjeng Scheijen het noemt, net als alle kunst van Malevich, een “deur naar een vergeestelijkte wereld”. Oftewel, een vlucht uit de harde realiteit. Oude kunst werd vervangen door een revolutionair artistiek universum. Een abstracte kunst met geometrische vormen in primaire kleuren ontstond. Dit is vergelijkbaar met de avant-garde en De Stijl in Nederland (en andere landen in West-Europa), maar wat uniek was aan Rusland is dat de kunstenaars zich associeerden met het gedachtegoed van de Russische Revolutie en in hun kunst een nieuwe maatschappij, een vlucht uit realiteit, poogden te creëren (Museum de Fundatie 2015).

De Stijl was ook expliciet bezig met het creëren van een compleet nieuwe abstracte kunststijl. Zoals eerder genoemd liet ook deze groep zich leiden door de tendens, modernisering, in de maatschappij. Toch lijkt dit minder te breken met eerdere stromingen en maatschappelijke kwesties dan in Rusland het geval is. De stroming was opzoek naar een idealisme en een betekenisloosheid die niet te vinden was in eerdere, realistische kunst. Kunst was volgens de leden iets tussen werkelijkheid en ideale harmonie. Tegenover de chaos die er in het leven te vinden was, vond De Stijl een harmonische tegenhanger in haar kunst (Kunstbus 2015).

“Zolang de schoonheid van het leven nog afwezig is. Naarmate het leven aan evenwicht wint, zal de kunst geleidelijk verdwijnen”. (Piet Mondriaan, 1924)

Uit korte analyses van Nederlandse en Russische avant-garde kunstwerken, blijken een verschillen en overeenkomsten. Avant-garde is beide landen een reactie op een harde werkelijkheid, waardoor een abstracte kunst wordt ontwikkeld om hier een uitkomst voor te bieden. Daarnaast was deze kunststroming ook een reactie op de eerdere, realistische kunst. In Rusland gaat het echter dieper. De kunst van onder andere Malevich is gemaakt om te provoceren en bedacht als reactie op de Russische Revolutie.

Literatuur:

  1. Bürger, P. (1984) Theory of the Avant-Garde. Minnesota: University of Minnesota Press
  2. Jurcka, G. en J. Feekes (2000) ‘De Stijl’, via: <www.kunstbus.nl/kunst/de-stijl.html>
  3. Museum de Fundatie, via: <www.museumdefundatie.nl/422_voor_de_nieuwe_ mens_Russisch_avantgarde_design.html>
  4. Stedelijk Museum Amsterdam (2014). ‘Kazimir Malevich en de Russische avant-garde: met een selectie uit de Khardzhiev en Costakiscollectie’. Als bijlage van NRC Handelsblad.
  5. Scheijen, S. (2015) Hoorcollege Rusland, 22 september 2015.
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s