De nationalistische staatloze natie

 

Now my soul is incarnate in my country,

My body was swallowed her soul,

And I and my country are one.

My name is million, for I love and suffer for millions.

 -Adam Mickiewicz-

Polen is zoals velen weten een bijzonder Europees land, aangezien deze staat een lange tijd (1795-1918) van de landkaart was verdwenen.In deze periode was Polen drie maal opgebroken en onderverdeeld tussen de grootmachten Pruisen, Rusland en Oostenrijk. In 1815, nadat Napoleon Bonaparte was verslagen, vond het Congres van Wenen plaats waarbij een nieuwe Europese orde werd gecreëerd. Staten zouden elkaar niet meer binnendringen in tijden van conflict, maar door diplomatiek onderhandelen zou de vrede bewaard worden. Tijdens dit congres werd besloten dat het grootste gedeelte van het eerdere Groothertogdom Warschau, een onafhankelijk Frans protectoraat onder Napoleon, omgevormd zou worden tot een nieuwe Poolse staat. Toch zorgde deze situatie voor onvrede onder de Poolse bevolking. Al gauw uitte zich dit in opstanden, wat opnieuw grote gevolgen zou hebben voor de Poolse demografie. Het Franse ‘Hôtel Lambert’ zou een belangrijk politieke en culturele basis worden voor revolutionaire ideeën. Welke ideeën dat zijn en welke rol dit hotel tegenwoordig speelt zal nader worden verklaard.

 

Zoals in de inleiding aangegeven, ontstond er in 1815 een klein Pools koninkrijk. Deze was verbonden in een personele unie met Rusland. Dit betekende dat de Russische tsaar Alexander I de Poolse koning werd. Deze gewoonlijk absolute vorst liet echter wel wat vrijheden toe. Zo kreeg Polen het recht om een liberale grondwet, een nationale bank en een leger op te zetten. Desalniettemin waren de Polen ontevreden en zij zetten alles op alles om de situatie te wijzigen.

Lambert 1.png

Hotel Lambert

Vele opstanden aan de zijde van de Polen volgden om de soevereiniteit terug te winnen. Een bekende opstand en tevens één van de meest ingrijpende was de Novemberopstand in 1830. Deze opstand was opgezet door radicale kadetten (in het Pools: podchorążowie) en lagere officieren, maar al snel nam de adel de rol over als aansturende klasse van de opstand. Zo wierp zelfs prins Adam Czatoryski, de voormalige vriend van de Russische tsaar Alexander I, zich op als voorzitter van de staatsraad. Wisselende successen volgden, maar in september bleken de Polen geen partij voor de Russen en werden zij genoodzaakt om te capituleren. De Russen lieten het Congreskoninkrijk bestaan, maar namen de meeste rechten van de Polen weer in. Veel Polen konden zich niet in deze situatie vinden, waarop een groot deel van de intellectiele elite en het Poolse leger besloot te emigreren en in ballingschap te gaan. Dit wordt ook wel de wielka emigracja (grote emigratie) genoemd.

Frankrijk werd het land waar de meeste ballingen heen gingen. De keuze viel op Frankrijk (en in mindere mate het Verenigd Koninkrijk), omdat de Poolse ballingen geloofden dat zij hun doel van Poolse onafhankelijkheid alleen zouden kunnen bereiken met behulp van deze landen. Het vertrouwen in Frankrijk was groot, aangezien de Polen de Napoleonperiode nog in het achterhoofd hadden. Zo vocht Napoleon samen met Poolse legioenen tegen het tsaristische rijk en kreeg Pruisisch Polen van Napoleon een autonoom gebied: het Groothertogdom Warschau. Bovendien waren de revolutionaire Franse ideeën overgewaaid naar Polen en beïnvloedden deze het denken van de Poolse elite. Toch bleken de Fransen niet erg geneigd om de rol als beschermheer op zich te nemen. Zij zagen weinig in een gewapend conflict met Rusland gezien de risico’s, maar ook omdat zij het nut er niet van in zagen om voor een staat te vechten die formeel niet meer bestond. Desondanks erkent professor Robert Berry dat de Polen een belangrijke politieke kracht waren in Europa. Dit omdat zij het buitenlandbeleid van de machtigste staten beïnvloedden en omdat zij de ‘Poolse kwestie’ in het Westen bekendmaakten.

Lambert 2

Wielka Emigracja

De eerder genoemde Adam Czatoryski was één van de prominente figuren in deze ballingschap. Tijdens de Novemberrevolutie veranderde hij van een voorstander van de Pools-Russische samenwerking, naar juist een tegenstander. Volgens professor Adam Hetnal deed hij echter niet mee aan de opstand uit haat voor Nicolaas I, maar uit patriottistische vaderlandsliefde. Toen de Russen de opstand met de grond gelijk hadden gemaakt was Czatoryski niet meer veilig. Eerst werd hij ter dood veroordeeld, maar later veranderde dit in verbanning. Zijn eerste verblijf in ballingschap was in het Verenigd Koninkrijk, waar hij een literaire factie opzette. Daarna emigreerde hij naar Parijs en was hij woonachtig in het Franse ‘Hôtel Lambert’, dat hij in 1843 opkocht. Juist daar richtte hij zijn gelijknamige literair en politieke ‘denktank’ op.

Het Hôtel Lambert was vooral monarchistisch en traditioneel van aard. Met name de adel, het leger en de inteligencja behoorden tot deze factie. Actieve leden van Hôtel Lambert waren onder meer: Władysław Czatoryski, Henryk Dembiński, Władysław Stanisław Zamoyski, Frédéric Chopin en Adam Mickiewicz. De politieke ideeën waren afgeleid van de ‘Poolse Grondwet van 3 mei 1791’, waar met name gepleit werd voor de afschaffing van het Liberum Veto en voor een erfelijke constitutionele monarchie. Hoewel Czatoryski bekend stond als dictatoriaal, sloot Czatoryski’s beleid goed aan bij de ideeën van het Congres van Wenen. Zo vond hij ook dat diplomatiek onderhandelen de boventoon moest voeren. Czatoryski probeerde het Westen voor de Poolse zaak te winnen door mee te vechten met het Westen in Europese conflicten, door propagandistische pamfletten te verspreiden en door discussievergaderingen te organiseren in het hotel. Goede banden met het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk stonden dan ook hoog op de agenda en deze landen zette hij zoveel mogelijk op tegen Rusland. Bovendien had de factie een eigen netwerk van politieke agenten op de Balkan om de dominantie van Rusland te ondermijnen en poogden zij de steun van de Paus te krijgen. Tevens was Hôtel Lambert in cultureel opzicht van belang. De factie richtte zich namelijk op het behoud en promoten van de Poolse taal en cultuur door onder andere een Poolse taalbibliotheek van de grond te krijgen. Het Hôtel was daarmee een onafhankelijke (zowel politiek als cultureel) kracht binnen de internationale betrekkingen en volgens Hetnal de eerste ‘ballingschaporganisatie’ met een duidelijk buitenlandbeleid.

 

Hôtel Lambert heeft tegenwoordig zijn karakter als revolutionaire Poolse heimat verloren. In de 20e eeuw werd het hotel verkocht aan de Franse Baron Rotschild en hij splitste het hotel op in verscheidene luxe appartementen. Deze verkocht het hotel in 2007 op zijn beurt aan de Qatarese prins Abdullah bin Khalifa al-Thani. Opschudding en beschuldigingen van racisme volgden wanneer duidelijk werd dat deze prins het hotel grootschalig wilde verbouwen, waar Franse conservatieven niet mee instemden. Twee jaar geleden kwam het hotel opnieuw in opspraak. Door de renovatie vloog het dak in brand, waarbij veel fresco’s beschadigd raakten.

lambert 3

Hotel Lambert na de brand

Polen verkeert tegenwoordig in opnieuw een migratiecrisis. Zo schijnen meer dan twee miljoen jongeren te zijn vertrokken naar diverse Europese staten, met name naar het Verenigd Koninkrijk, sinds het openen van de grenzen binnen de Europese Unie. Hierdoor loopt de vergrijzing in Polen erg op. Het opvallende aan het grootste deel van Poolse migranten is dat zij over het algemeen seizoenarbeiders zijn. Dit betekent dat de meesten na verloop van tijd terugkeren naar Polen. Velen integreren weinig of nauwelijks in het nieuwe land en wonen samen met andere Poolse migranten, waardoor er verscheidene Poolse gemeenschappen zijn ontstaan in vooral het Verenigd Koninkrijk en Nederland. Dit laat zien dat Polen nog steeds net als in het Czatoryski-tijdperk hun Poolsheid zeer voorop stellen. Het Hôtel Lambert is nu vervangen door sociale media, wat nu de basis vormt voor het contact met het thuisfront en het contact met de andere migranten. Er is geen politieke noodzaak meer voor facties, maar er is nog steeds een duidelijk fenomeen aanwezig dat Polen zich in gemeenschappen organiseren om de cultuur te behouden.

De Poolse delingen zorgden voor veel protest onder de Polen en leidden zelfs tot een grote migrantenstroming met de prins Adam Czatoryski aan het hoofd. Via de Hôtel Lambert factie probeerden de Polen de Poolse kwestie op de kaart te zetten en zielen te winnen om hun te helpen in de strijd naar onafhankelijkheid. Hierbij moest Rusland buitenspel worden gezet. Uiteindelijk was Hôtel Lambert niet alleen wat betreft internationale betrekkingen een belangrijk en machtige organisatie, maar ook op cultureel niveau waarbij behoud en promotie van de Poolse cultuur en taal hoog in het vaandel stonden. Tegenwoordig leeft het Hôtel Lambert nog in de gedachten van veel Polen, maar heeft dit gebouw weinig betekenis meer als cultureel en politiek centrum. In plaats daarvan maken de Polen die buiten Polen wonen, gebruik van andere digitale kanalen. Hieruit blijkt dus dat de intentie van het behoud van de Poolse nationaliteit niet is veranderd in de 21e eeuw, maar slechts de manier waarop.

Bibliografie

Berry, R. A., ‘Czatoryski’s Hôtel Lambert and the Great Powers in the Balkans 1882-1848’, The International History Review nr. 1 (1985), pp. 45-67.

Hellema, D., Nederland in de wereld, Utrecht: Uitgeverij Het Spectrum 2010.

Hetnal, A. A., ‘Adam Czatoryski’ (1770-1861)’, The English Historical Review (2000), pp. 1-3.

Van Nieukerken, A., Poolse Letterkunde I Geschiedenis, Amsterdam: Universiteit van Amsterdam 2015.

‘Zonder auteur’, ‘Adam Czatoryski’, https://en.wikipedia.org/wiki/Adam_Jerzy_Czartoryski, geraadpleegd op 31 oktober 2015.

‘Zonder auteur’, ‘Adam Mickiewicz Quotes’, http://www.azquotes.com/author/53127-Adam_Mickiewicz, geraadpleegd op 30 oktober 2015.

‘Zonder auteur’, ‘Hôtel Lambert’, http://www.paris-architecture.info/PA-061.htm, geraadpleegd op 31 oktober 2015.

‘Zonder auteur’, ‘Poolse Grondwet 3 mei 1771’, https://nl.wikipedia.org/wiki/Poolse_Grondwet_van_3_mei_1791, geraadpleegd op 1 november 2015.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s