The Great Game

Het Russische Rijk is één van de grootste rijken in de geschiedenis van de mensheid. Om precies te zijn, zijn er slechts twee rijken die een grotere landoppervlakte hebben bereikt. De eerste is het Mongoolse rijk in de 13e eeuw na Christus.[1] Zoals de titel doet vermoeden gaat het hier echter over de rivaliteit tussen het Russische keizerrijk en de onbetwiste nummer 1 in de geschiedenis: het Britse rijk.[2]

Vanaf de 16e eeuw begon Groot-Brittannië, in navolging van Spanje, Portugal en de Republiek der Zeven Provinciën, te bouwen aan een koloniaal rijk. Enige eeuwen later bereikte het Britse rijk zijn hoogtepunt wat betreft grondgebied: het besloeg toen grofweg een kwart van het aardoppervlak.[3] Het werd ook wel ‘het rijk waar de zon nooit ondergaat’ genoemd. Kenmerkend aan het Britse koloniale rijk was de enorme spreiding over het aardoppervlak. De grootste koloniale bezittingen van Groot-Brittannië lagen ver uiteen en ook ver van Groot-Brittannië zelf: Canada, Australië en India. Vanuit India en vanuit zijn bezittingen in Noord-Afrika en de Middellandse Zee (Gibraltar, Cyprus, Egypte, Palestina) poogde Groot-Brittannië ook om steeds meer invloed in het Midden-Oosten te verwerven.[4] Uiteindelijk kwamen de Britten hierdoor in conflict met een andere koloniale macht: het Russische keizerrijk. Dit conflict, dat zich afspeelde over een periode van ongeveer 100 jaar (1813-1907), wordt ook wel ‘The Great Game’ genoemd. De term wordt toegeschreven aan de Britse inlichtingenofficier Arthur Conolly (1807-1842).[5] Bij het bredere publiek verwierf deze benaming bekendheid door de roman Kim van de Britse auteur Rudyard Kipling (1901).[6]

Centraal in het conflict stonden Perzië (het huidige Iran) en Afghanistan. Deze twee landen delen een geostrategisch gunstige locatie, aangezien ze beide op een kruispunt tussen Oost en West én Noord en Zuid liggen. Ook grensden ze allebei aan Brits India, hetgeen ze voor het Russische rijk van groot strategisch belang maakte om de Britse heerschappij over de wereld en het Midden-Oosten in het bijzonder dwars te zitten. Het conflict ging voornamelijk over toegang tot strategische (handels)routes. Groot-Brittannië was bang dat Rusland zou pogen Afghanistan in te nemen om zo een bruggenhoofd te creëren voor een invasie van Brits India.[7] India werd ook wel ‘the jewel in the crown’ genoemd: het land was voor de Britten hun meest gekoesterde koloniale bezit.[8] Daarnaast zouden de Russen, als ze Afghanistan of Perzië aan hun invloedssfeer zouden kunnen toevoegen, vrije toegang tot de Indische Oceaan kunnen realiseren en op die manier een serieuze concurrent voor de Britse (commerciële) heerschappij over de wereldzeeën kunnen vormen. Dit motief werd nog eens extra belangrijk na de afschaffing van de lijfeigenschap in Rusland in 1861. Russische fabrieken kregen hierdoor de beschikking over een enorme hoeveelheid nieuwe arbeidskrachten en er werd naarstig gezocht naar nieuwe afzetmogelijkheden. Toegang tot een groot aantal nieuwe markten in Azië was dus een aanlokkelijk vooruitzicht.[9]

Ook enig nationalistisch spierballenvertoon was de kemphanen niet vreemd, getuige onderstaande politieke cartoon:

0d565c11162261269f5f6f79c4220a08[10]

Groot-Brittannië wordt hier weergegeven als ‘de Britse leeuw’ en Rusland als de Russische beer. De Russische beer wil Afghanistan binnenvallen en wordt daarbij dwars gezeten door de Britse leeuw. Dit is een terugkerend thema voor politieke cartoonisten in de 19e eeuw, getuige de grote hoeveelheid vergelijkbare afbeeldingen die met een simpele zoekopdracht is te vinden.[11]

Het bekendste conflict tussen het Britse en het Russische rijk uit deze periode is natuurlijk de Krimoorlog (1853-1856). Midden 19e eeuw bereikte de spanningen tussen de twee grootmachten een hoogtepunt: de directe aanleiding was onenigheid over de rechten van Christelijke en Katholieke minderheden in het Ottomaanse Rijk. Lev Tolstoj schreef over de Krimoorlog het verslag ‘Sebastopol-vertellingen’ en werd hiermee ’s werelds eerste oorlogscorrespondent.[12]

Het einde van de ‘klassieke’ great game wordt over het algemeen gedateerd in 1907.[13] In dat jaar werd het verdrag van Sint-Petersburg gesloten tussen Groot-Brittannië en het Russische rijk. Dit alliantieverdrag tussen het Russische en het Britse rijk zou uiteindelijk één van de oorzaken van de Eerste Wereldoorlog worden. Na de teloorgang van het Britse rijk in de 20e eeuw namen de Verenigde Staten de strijd om invloed in het Midden-Oosten grotendeels over. Met de Sovjet-Unie werd een aantal proxy-oorlogen gevoerd, voornamelijk rondom Afghanistan. In 1979 zou de Sovjet-Unie eindelijk pogen om dat te doen wat de Britse strategen reeds in de 19e eeuw vreesden: een invasie van Afghanistan. Het werd een rampzalige onderneming en eind tachtiger jaren besloot de Sovjet-Unie de handdoek in de ring te gooien. De rest is, zoals wel gezegd wordt, geschiedenis.

[1] Smil, Vaclav (2010). Why America Is Not a New Rome. Cambridge, MA: MIT Press. p. 62.

[2] Ferguson, Niall (2004). Empire, The rise and demise of the British world order and the lessons for global power. New York, NY: Basic Books.

[3] Elkins, Caroline (2005). Imperial Reckoning: The Untold Story of Britain’s Gulag in Kenya. New York, NY: Henry Holt & co. p. 5

[4] Gratale, Joseph Michael (2011). “Reviews 2012-1, document 9”. In: Wahlberg, Eric. Postmodern Imperialism: Geopolitics and the Great Games. Atlanta, GA: Clarity Press, Inc. pp. 300.

[5] Hopkirk, Peter (1992). The Great Game: The Struggle for Empire in Central Asia. New York, NY: Kodansha International.

[6] Morgan, Gerald (1973). “Myth and Reality in the Great Game”, Asian Affairs 4 (1): 55–65.

[7] Penzev, Konstantin (2010). “When Will the Great Game End?”, orientalreview.org, geraadpleegd op 27 Januari 2016.

[8] Ibidem

[9] Ibidem

[10] https://s-media-cache-ak0.pinimg.com/736x/0d/56/5c/0d565c11162261269f5f6f79c4220a08.jpg, geraadpleegd op 27 Januari 2016.

[11] Google image zoekopdracht: “the great game”.

[12] Bartlett, Rosamund (2013). Tolstoy. A Russian Life. London: Profile Books. P. 115.

[13] Penzev, Konstantin (2010). “When Will the Great Game End?”, orientalreview.org, retrieved 27 January 2016.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s