Cultuur snuiven met Peter

De Poolse dichter Adam Mickiewicz vond de stad Sint Petersburg geen Slavische stad. Heel begrijpelijk, want de stad was gebouwd met een visie op het Westen. Tsaar Peter de Grote stichtte de stad in het begin van de 18e eeuw, met de plannen voor een westerse stad. De stad werd snel opgebouwd, mede dankzij de gunstige ligging ten opzichte van Europa4. Al snel werd het door Peter de Grote hoofdstad van Rusland benoemd. Peter was geïnteresseerd in het Westen, wat is terug te zien aan Petersburg. Mijn stelling is dat de Hollandse scheepvaart en Renaissance kunst de grondleggers zijn geweest voor Sint Petersburg. Aan de hand van zijn bezoek aan West-Europa, worden deze invloeden geanaliseerd. Eerst een korte toelichting over het ontstaan van zijn interesse voor het Westen.

Na de grote breuk in de kerk, waar de Russen, Vladimir de Heilige, het Orthodoxe Christendom ‘kozen’, werd het land afgezonderd van het katholieke deel van Europa. De Renaissance, die de rest van Europa doorging, miste Rusland door deze scheiding. De jonge Peter genoot zowel een Russische opleiding als internationaal, van buitenlandse Verlichters5. Dit kweekte bij hem de interesse voor het westen van Europa, in tegenstelling tot zijn voorgangers. Twee maal maakte de tsaar een reis naar en door het westen van Europa. Zijn eerste begon in 1697 en was voor een groot deel door Nederland2. De tweede reis was in 1717, toen de stad al was gesticht en tot hoofdstad benoemd.

Het Grote Gezantschap vertrok vanuit Moskou, met Peter incognito, naar Nederland, waar het eerst aankwam in Zaandam. Vanuit daar ging hij naar Amsterdam, waar hij een aantal maanden verbleef. De burgemeester hielp Peter met werk vinden in de werf van de Verenigde Oostindische Compagnie. In de werf kon hij klussen aan schepen en veel leren over de maritieme technieken. Ook leerde hij in Amsterdam over het bouwen op palen, iets wat later voor de drassige grond onder Sint Petersburg nuttige kennis was. In Amsterdam werden veel aankopen gedaan voor de scheepvaart en wapens, maar ook veel mensen aangenomen in Russische dienst. Hij reisde verder door Nederland, met politieke doeleinden, maar ook om Willem III op te zoeken. Peter bewonderde de koning-stadhouder en diens paleis Het Loo. De tuin van het paleis is een inspiratie geweest voor de tuin van het Peterhof1. In Engeland kreeg hij de kunstcollectie in Kensington Palace te zien. Zijn aandacht werd echter vooral getrokken door een windwijzer, die hij liet namaken in zijn zomerpaleis in Sint Petersburg. In het Engelse Portsmouth kreeg de tsaar een demonstratie van de Engelse oorlogsvloot. Hij bestudeerde en noteerde de manouvers en vlootbewegingen.

De stichting van Petersburg begon met de Petrus- en Paulusvesting, langs de rivier de Neva. De grond was er moeilijk te bebouwen, maar tijdens de reis door Europa werd er geleerd hoe Amsterdam was gebouwd, kennis die hier goed van toepassing was. De opbouw van de stad was glashelder en rationeel, in tegenstelling tot Moskou. Met voornamelijk buitenlandse architecten, en veel westerse invloeden, groeide de stad snel. De stad werd vooral gebaseerd op de Nederlandse, Engelse en Scandinavische steden, met de gedachte een waterstad te maken. De Europese invloeden gingen gepaard met het kolossale Russische machtsvertoon1.

Tijdens de tweede reis (1717) door Europa ging Peter meer naar het zuiden. Er was op dat moment veel spanning en machtsstrijd binnen Europa1. Vooral Engeland, Nederland, Frankrijk en Zweden waren hierin betrokken. Peter richtte zich op de kunst die hij tijdens de reis kreeg te zien, terwijl zijn onderhandelaars de politieke kwesties oplosten. Na zijn bezoek aan Parijs bracht Peter Franse vakmannen naar Petersburg, gevolgd door de Italiaans beeldhouwer Rastrelli om de fonteinen in de Zomer Tuin te ontwerpen. Daarna werden Italiaanse beelden ingebracht vanuit Italië. De zoon van beeldhouwer Rastrelli, Bartolommeo Rastrelli was zijn vader gevolgd. In de periode dat Elizabeth op de troon zat, na de dood van Peter de Grote, heeft de jonge Rastrelli, beïnvloed door de Italiaanse barok, zijn stempel gedrukt op de architectuur van St. Petersburg3.

Sint Petersburg was het oogappeltje van Peter. Het moest een westerse stad worden, en dat werd het. Al op jonge leeftijd interesse in het westen van Europa en lange reizen om veel te kunnen zien waren de basis voor de stad. Maar het was niet alleen maar cultuur snuiven voor Peter. En de stad was niet alleen maar gebouwd om er mooi uit te zien, anders zou de ligging wellicht anders zijn geweest. Het was ook een strategisch machtsspel. De ligging van Sint Petersburg was namelijk ideaal, aan het water van een strategisch gunstige baai. Rusland was destijds veel in conflict met de buurlanden2. Peter kon een grote oorlogsvloot bouwen, door de vele grondstoffen uit de omgeving en met de buitenlandse deskundigen in dienst. Eerst was Zweden oppermachtig in de regio, tot de Russen de strijd aan konden gaan. Vooral tijdens zijn reis door Nederland en Engeland, was Peter ook gericht op militaire ontwikkeling. Handel van schepen en wapens, deskundigen in dienst nemen, maar ook zelf de nodige kennis opdoen.

De stad Sint Petersburg was en is een unieke stad. Door de interesse van Peter de Grote in de West-Europese culturen is de stad met een visie op het Westen gebouwd. De Nederlandse en Engelse maritieme ontwikkelingen en technieken waren een belangrijke invloed en toevoeging voor Petersburg, die hij tijdens zijn eerste reis vergaarde. De Architectonische invloeden kwamen uit Frankrijk en Italië, waarvandaan kunstenaars werden geïmporteerd naar Rusland. Pushkin, die verliefd op de stad is, meent dat het een venster op Europa is, Dostojevski noemt het de meest bedachte stad in de wereld en Poetin investeert enorm in de restauratie van de stad. De stad die voortkomt uit westerse invloeden en een strategische militaire ligging voor het machtige Rusland.

Bibliografie

  1. Basmanov A., Driessen J., (1991). Petr: In het spoor van Peter de Grote. De Bilt: Cantecleer bv.
  1. Black J., (1990), The Rise of the European Powers 1679-1793. Great Brittain: Edward Arnold.

3. Hare, R. (1964), IV. ST. PETERSBURG – PETROGRAD – LENINGRAD: RUSSIAN ARCHITECTURE, YESTERDAY AND TO-DAY, Journal of the Royal Society of Arts, 112, 5094, P.439-452.

4.  Joris Smeets, “300 jaar Sint-Petersburg ‘Kunstmatige’ stad werd hoofdstad,” NPO Geschiedenis, September 15 (2003), http://www.npogeschiedenis.nl/nieuws/2003/september/300-jaar-Sint-Petersburg.html (website geraadpleegd op 29.01.2016)

  1. Saint-petersburg.com , ‘Peter I, the Great,‘ saint-petersburg.com, http://www.saint-petersburg.com/royal-family/peter-the-great/
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s