Catharina de Grote: het voorbeeld van de achttiende eeuw

Catharina de Grote werd door Suzanne Necker, een saloneigenaresse die een grote rol speelde in de verlichting, gezien als voorbeeld van de achttiende eeuw. Dit kwam doordat Catharina handelde op een manier die bij de verlichting paste.[1] Maar hoe zijn de verlichtingsidealen terug te zien tijdens de regeerperiode van Catharina de Grote?  Ik zal dit proberen uit te leggen door te kijken naar buitenlandse politiek, binnenlandse politiek en kunst en cultuur.

Wat betreft de buitenlandse politiek, tijdens de heerschappij van Catharina de Grote (1762-1796), onderging Rusland een expansie. In de jaren 1768-1774 voerde Catharina de Grote oorlog tegen het Ottomaanse Rijk. Het resultaat was de annexatie van de Krim, grote gebieden langs de Zwarte Zee en de Zee van Azov en de verdeling van Polen. Door de expansie ging Rusland een grotere rol spelen in Europa[2], waardoor Catharina Rusland ‘moderniseerde’, wat een belangrijk ideaal was tijdens de verlichting.[3]

Het werk van verlichtingsdenkers Diderot en d’Alembert  ‘ De Encyclopedie’ gaat onder andere over het zoeken naar nieuwe levensvormen, waaronder democratie, waarbij tolerantie voor ideeën belangrijk is en vrijheid en gelijkheid een belangrijke rol spelen.[3] Dit is ook terug te zien in het denken van Catharina de Grote en haar binnenlandse politiek. In haar memoires schrijft zij dat nieuwe wetsvoorstellen voorleggen aan het volk de enige manier is om inzicht te verkrijgen of men voor of tegen de wet is. Hierbij wil ze  naar de mening van het volk luisteren. Ze schrijft wel dat dit moeilijk is en dat de resultaten onduidelijk zullen zijn. De toon van haar is hierbij sceptisch.[4] Scepticisme speelde een grote rol in het verlichtingsdenken, onder andere in ‘De meditaties’ van Descartes waarbij hij fundamentele concepten in de wetenschap bekritiseerde.[5]  Op vier december 1766 komt Catharina met de ‘Nakaz’: ideeën over sociale veranderingen en het belang van ‘de vrijheid van de creatieve geest’. Deze ideeën gingen zo ver, dat ze zelfs verboden werden in Frankrijk. Catharina liet speciale plaatsen aanstellen voor te vondeling gelegde baby’s en ze moedigde onderwijs voor vrouwen aan door middel van het bouwen van het Smolny Instituut.[6] Ze bekritiseerde tevens het Russische strafrecht, de doodstraf en marteling.[7]Niet alleen de verlichtingsidealen gelijkheid en vrijheid komen bij deze maatregelen goed naar voren, maar ook emancipatie en feminisme.[5] Tevens moderniseerde Catharina Rusland door de vaccinatie in te voeren. Catharina geloofde in professionele medische zorg met een wetenschappelijke basis, wat een rationele visie is.[8] Verder voerde Catharina een min of meer religieuze tolerantie in en de kerk werd ondergeschikt aan de staat.[9] Hierdoor werd de kerk minder belangrijk, zo was een belangrijke gedacht van Spinoza gedurende de verlichting  dat niet god, maar de mens zelf verantwoordelijk was voor zijn geluk.[10]

Andere belangrijke idealen van de verlichting zijn de intellectuele en wetenschappelijke vooruitgang:  wetenschap was de enige echte bron van kennis volgens d’Alembert.[3] Kennis en intellect zijn dus belangrijke begrippen in de verlichting. Zo ontbrak het ook niet aan intellect bij Catharina. Ze schreef onder andere toneelstukken en opera’s en ze moedigde schrijvers aan om te schrijven door middel van beloningen. Catharina liet zich in haar toneelstukken erg inspireren door eerst de Franse literatuur en later de Engelse, zo zijn haar toneelstukken vrijwel imitaties van de toneelstukken van Shakespeare.   Catharina nam van alles over van het westen, ook bijvoorbeeld architectuur, kleding, huizen en tuinen.[11] De tuinen van Tsarskoye selo zijn zelfs  geïnspireerd door China.  Dit was een manier om Rusland te moderniseren en het geeft weer dat men zich ook kan laten inspireren door elementen buiten je eigen land, wat tevens past bij de verlichting. [12] Daarbij las Catharina zelf ook heel veel om kennis op te doen, bijvoorbeeld werken van Voltaire en Montesquieu. Na Voltaires dood kocht ze zelfs zijn hele bibliotheek. Boeken waren erg belangrijk voor haar: daaruit putte ze kennis die ze gebruikte in haar politiek.[13]

Al met al zijn veel kenmerken van de verlichting terug te zien bij Catharina de Grote. Idealen die vaak terugkomen zijn: ‘modernisatie’, ‘kennis’, ‘onderwijs’ en ‘gelijkheid’.  De modernisatie is terug te zien in de expansie en alles wat ze overnam van het westen. Ze was zelf daarbij  een grote bron van kennis en stimuleerde het onderwijs. Verder bracht ze meer gelijkheid door middel van de ‘Nakaz’. Catharina heeft er dan ook voor gezorgd dat Rusland een belangrijke rol speelde in Europa in haar tijd en de titel  ‘voorbeeld van de achttiende eeuw’, die Suzanne Necker haar gaf, is dan ook zeker niet ongepast.

[1]: Okenfuss, M. (1997) ‘Catherine II’s Restored Image, and The Russian Economy in the Age of Catherine the Great’ Jahrbücher Für Geschichte Osteuropas, 45(4), 521 http://www.jstor.org/stable/41049995 ( website geraadpleegd op 24-09-2016)

[2]: Hilburgh, A. (2014) ‘Catherine the Great: A Case for Operational Art’  The Journal of Slavic Military Studies, 27(2), 283-285  http://dx.doi.org.proxy.uba.uva.nl:2048/10.1080/13518046.2014.906797 (website geraadpleegd op 24-09-2016)

[3]: Humanistisch Verbond (2009) ‘Verlichting’ Humanistische canon  http://www.humanistischecanon.nl/verlichting (website geraadpleegd op 24-09-2016)

[4]: Zeisel, H. (1979) ‘Catherine the Great on Law Making and Public Opinion Research’ The Public Opinion Quarterly, 43(1), 125  http://www.jstor.org.proxy.uba.uva.nl:2048/stable/2748416(website geraadpleegd op 23-09-2016)

[5]: Bristow, W.(2011) ‘Enlightenment’ The Stanford Encyclopedia of Philosophy  http://plato.stanford.edu/entries/enlightenment/#SkeEnl (website geraadpleegd op 23-09-2016)

[6]: Seaman, G. (2003) ‘Catherine the Great and Musical Enlightenment’ New Zealand Slavonic Journal, 130                    http://www.jstor.org.proxy.uba.uva.nl:2048/stable/40922147 (website geraadpleegd op 24-09-2016)

[7]: Schumacher, E. (2011). ‘De brandende ambitie van Catharina de Grote’ Historisch Nieuwsblad                                              https://www.historischnieuwsblad.nl/nl/artikel/28193/de-brandende-ambitie-van-catharina-de-grote.html (website geraadpleegd op 24-09-2016)

[8]: Alexander, J. T. (1981) ‘Catherine the great and public health’ Journal of the History of Medicine and Allied Sciences, 36(2), 186.    http://proxy.uba.uva.nl:2048/docview/1304349798?accountid=14615 (website geraadpleegd op 24-09-2016)

[9]: Lesaffer, R. (2008) ‘Inleiding tot de Europese rechtsgeschiedenis’ 2e druk, Universitaire Pers Leuven, p. 365

[10]: Auteur onbekend ‘Verlichting’ literatuurgeschiedenis.nl  https://www.literatuurgeschiedenis.nl/18de/thema/lg18016.html(website geraadpleegd op 24-09-2016)

[11]: Simmons, E. (1932) ‘Catherine the Great and Shakespeare;  PMLA, 47(3), 790-792.   http://www.jstor.org.proxy.uba.uva.nl:2048/stable/457955 doi:1 (website geraadpleegd op 24-09-2016)

[12]: Milam, J.(2012) “Toying with China: Cosmopolitanism and Chinoiserie in Russian Garden Design and Building Projects under Catherine the Great.” Eighteenth-Century Fiction, 25(1), 115. https://muse.jhu.edu (website geraadpleegd op 24-09-2016)

[13]: Brechka, F. (1969) ‘Catherine the Great: The Books She Read’ The Journal of Library History 4(1), 39-48                        http://www.jstor.org.proxy.uba.uva.nl:2048/stable/25540141 (website geraadpleegd op 24-09-2016)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s