Kropotkin en het Sovjet-communisme

“En toen ik uit de bergen kwam na een week bij de horlogemakers geweest te zijn, had ik mijn mening gevestigd. Ik was anarchist.” (Kropotkin, 1978)

We kennen revolutionair Rusland vooral van de Oktoberrevolutie en de daarop volgende communistische Sovjet-Unie, waarin het bolsjewisme uitgroeide tot een partijdictatuur. De overwinning van de bolsjewieken werd niet in het geheel gesteund door de rest van de sociaal-revolutionairen, zoals de mensjewieken en de anarchisten. Een van de bekendste Russische anarchisten, en fel tegenstander van de bolsjewistische autoritaire dictatuur, was Peter Kropotkin.  Kropotkin beschouwde de bolsjewistische ideologie als een groter gevaar voor het anarchisme dan het bourgeois liberalisme [1]. Wie was Peter Kropotkin en wat was zijn kritiek jegens het geëtablisseerde communisme onder de bolsjewieken ?

Peter Kropotkin werd geboren in een aristocratische familie. Zijn vader had de titel prins, wat de op een na hoogste adeltitel was, en ook zo kreeg Peter de titel prins. Op 14-jarige leeftijd werd Kropotkin naar een militaire kostschool gestuurd en na deze opleiding werd hij opgenomen in het officiële pagekorps. In het begin was hij voorstander van tsaar Alexander II, en prees onder andere zijn afschaffing van het lijfeigenschap. Zijn mening ten opzichte van het tsaristisch bewind veranderde echter naarmate hij ouder werd, onder andere door de vele illegale boeken en tijdschriften die hij las. Hij stapte uiteindelijk uit het leger en begon een wiskunde-studie. In 1971 maakte Kropotkin een rondreis door Zwitserland, waar hij bij een horlogemaker terechtkwam die lid was van de anarchistische Jura-federatie. De Jura-federatie was een onderdeel van een internationale socialistische organisatie (De Internationale Arbeidersassociatie). Hier kwam hij sterk in aanraking met het anarchistische gedachtegoed, en zoals hij zelf schreef in zijn memoires: “En toen ik uit de bergen kwam na een week bij de horlogemakers geweest te zijn, had ik mijn mening gevestigd. Ik was anarchist.”[2].

Terug in Rusland sloot Kropotkin zich aan bij de “Circle of Tchaykovsky”, een revolutionaire groepering en onderdeel van de socialistische beweging Narodniki. In 1874, op een leeftijd van 23 jaar, werd Kropotkin gearresteerd en gevangengenomen. Uiteindelijk wist Kropotkin te ontsnappen en vluchtte naar Engeland, waar hij voor enkele bekende kranten en tijdschriften begon te schrijven (zoals The Times en het wetenschappelijke blad Nature). Ook enkele jaren later schreef hij in Engeland zijn bekendste werk: ‘de Verovering van het Brood. Toen in 1905 de Russische Revolutie uitbrak sprak hij zijn steun uit en hielp de revolutie indirect, vanuit Engeland, door het schrijven van pamfletten en artikelen.  Toen de Tsaar werd onttroond in 1917 ging hij terug naar Rusland, dolblij om de strijd mee te kunnen maken waar hij zijn hele leven naar toe had gewerkt en over had geschreven [3].  Maar al snel verloor hij zijn enthousiasme over de revolutie, met name door de staatsgreep van de bolsjewieken tijdens de Oktoberrevolutie in 1917. Door zijn slechte gezondheid kon Kropotkin zich niet in de politiek engageren . Hij schreef echter wel pamfletten en korte artikelen die zeer kritisch waren over de autoritaire Sovjetstaat onder Lenin.

Allereerst was hij, als anarchist zijnde, een tegenstander van de partijdictatuur. Het vormen van een communistische samenleving onder leiding van een partijdictatuur zou volgens hem alleen maar eindigen in een trieste mislukking [4] . Kropotkin vond het idee van Sovjets, raden die het economische en het politieke leven in het land controleren, als een geweldig idee. Echter zolang deze Sovjets onder het beheer zouden staan van een gecentraliseerde overheid zouden ze hun gehele betekenis verliezen en eerder een passieve rol hebben binnen het bestuur. Daarnaast stelde hij dat de enorme opgave van het creëren van een totaal nieuwe gezelschap, economisch en politiek, nooit kan worden overgelaten aan een kleine groep mensen binnen een gecentraliseerde overheid. Juist de vrijwillige bijdrage van mensen met de kennis betreffende een kleine regio is nodig. Door vakbonden en coöperatieve organisaties te vervangen door de bureaucratische organen van de partij zal de uiteindelijke communistische samenleving nooit verwezenlijkt worden [4].

Het is niet onoverkomelijk dat het falen van de Sovjet-Unie ook als het falen van het communisme wordt gezien. Toch laat dit portret zien dat zelfs in de begindagen van de Sovjet-Unie al door bepaalde stromingen zeer kritisch naar het dictatoriale sovjetcommunisme werd gekeken. Kropotkin was een van de velen, en zeker niet een van de laatsten.

 

Bibliografie

[1] Shub, D. (1953, October). Kropotkin and Lenin. The Russian Review(Vol. 12, No. 4 ), pp. 227-234.

[2] Kropotkin, P. (1978). Memoires van een Revolutionair. Baarn: Het wereldvenster.

[3] Avrich, M. A. (2016, September 25). Peter Alekseyevich Kropotkin, Russian revolutionary. Opgeroepen op September 25, 2016, van Encyclopedia Britannica: https://www.britannica.com/biography/Peter-Alekseyevich-Kropotkin

[4] Kropotkin, P. (1927). Kropotkin’s Revolutionary Pamphlets: A Collection of Writings by Peter Kropotkin. Dmitrov: Vanguard Press.

 

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s