Theater onder Peter de Grote: het begin van een nieuwe blik

De tijd van Peter de Grote staat bekend als de tijd waarin in Rusland een aanzienlijk aantal veranderingen werd doorgevoerd, veelal reorganisaties met een westers karakter. Peter de Grote verliet Rusland in 1697 en ging op weg naar Europa, met als één van zijn voornaamste doelen om kennis te maken met de innovatieve westerse technieken.[1] Hij nam Europa als voorbeeld voor zijn land en voerde vanaf 1698 grote hervormingen door in Rusland, met name op het gebied van defensie en scheepvaart.[2] Hoewel cultuur dus relatief van onderschikt belang lijkt te zijn bij zijn hervormingen, hebben ook op dit vlak de ontwikkelingen niet stilgestaan. Voornamelijk in de laatste jaren van zijn regeerperiode zijn verschillende westerse invloeden doorgedrongen in de Russische cultuur.[3] Op basis van deze informatie vraag ik mij af in hoeverre het theater in Rusland nieuwe vormen heeft aangenomen tijdens de regeerperiode van Peter de Grote.

Vóór de tijd van Peter de Grote bestond er nog geen vorm van populair theater in Rusland. Aan het hof was theater in de 17e eeuw  populair, maar buiten deze hofcultuur reikte het bereik van theater dus nog niet.[4] Het houten theater dat Peter de Grote liet bouwen op het Rode Plein in Moskou en het opmerkelijke feit dat Peter zichzelf openlijk vertoonde in het theater, brachten het fenomeen theater voor het eerst echt onder de aandacht bij het volk.[5] De veelal Duits geïnspireerde performances die hier vertoond werden, werden echter niet zomaar populair onder het volk. Ten eerste was, voordat Peter de Grote aan de macht kwam, elk melodramatisch vermaak door de patriarch verboden. Van over de grenzen afkomstig theatraal vermaak was helemaal uit den boze. De argwaan ten opzichte van de door Peter de Grote aangemoedigde westerse invloeden was dan ook niet zomaar verdwenen. Daarnaast leek de smaak van de Russen nog niet aan te sluiten bij de vertoonde performances.[6] Uiteindelijk is het publieke theater in Moskou dan ook gesloten in 1705, door een gebrek aan interesse. Zo had het Russische volk tot de twintiger jaren van de 18e eeuw – op Peters theater en het kleine publieke theater dat werd opgericht door Natalia Aleksejevna, de zus van Peter, na – nog nauwelijks kennisgemaakt met theater.[7]

In 1725 overleed Peter de Grote. In de periode na zijn heerschappij was theater weer meer en meer verworden tot een praktijk die voorbehouden was aan de adel, gecentreerd rond Sint-Petersburg.[8] De ontwikkeling van het op westers model gebaseerde theater in Rusland stopte hier echter niet; zo werden onder Elizabeth Petrovna, de dochter van Peter de Grote, het Franse en Italiaanse theater het meest populair. Daarna kwam het Duitse theater. Het Russische theater trok daarentegen nauwelijks bezoekers.[9] Ook onder Catharina de Grote bleef het westerse, nu met name het Franse theater, een belangrijk onderdeel van de Russische (hof)cultuur. Anderzijds ontstond in deze periode juist een zoektocht naar de specifieke Russische nationaliteit.[10]

Zo kunnen we concluderen dat onder Peter de Grote slechts de eerste echte kennismaking met het westerse theater plaatsvond, wat wellicht de kiem heeft gelegd voor de ontwikkeling van dit theater als kunstvorm en vorm van vermaak (hoewel in eerste instantie voorbehouden aan de adel in met name Sint-Petersburg). Deze ontwikkeling is ingezet onder invloed van een opener houding ten opzichte van de westerse cultuur in het algemeen onder Peter de Grote, waarbij de westerse idealen model stonden. Dit betekent niet vanzelfsprekend dat het westers geïnspireerde theater na Peter de Grote dé norm is geworden. Er werd bijvoorbeeld tegenwicht geboden door de zoektocht naar de eigen Russische identiteit, onder Catharina de Grote. Zo is de tijd van Peter de Grote misschien het best te omschrijven als het begin van een grootschalige zoektocht naar de nieuwe Russische identiteit, waarbinnen de West-Europese invloeden en zo ook het westers geïnspireerde theater hun plek moesten vinden.

 

[1] J.S. Bromley, The Rise of Great Britain and Russia, (Cambridge: Cambridge University Press, 1970): 719.

[2] Ibid., 720.

[3] Ibid., 728.

[4] Malcolm Burgess, “Fairs and Entertainers in 18th-Century Russia,” The Slavonic and East European Review, 38, nr 90 (December 1959): 99.

[5] Malcolm Burgess, “Russian Public Theatre Audiences of the 18th and Early 19th Centuries,” The Slavonic and East European Review, 37, nr 88 (December 1958), 161.

[6] Ibid., 160.

[7] Ibid., 161-162.

[8] Ibid., 162.

[9] Ibid., 164.

[10] D.J. Welsh, “Satirical Themes in 18th-Century Russian Comedies,” The Slavonic and East European Review, 42, nr 99 (June 1964), 403.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s