Waar Amerika en Rusland het wél over eens zijn: De Tweede Wereld Oorlog: ‘A Good War’.

In tijden dat Rusland en Amerika in politiek opzicht steeds scherper tegenover elkaar komen te staan, zien we in hun beleving van het verleden een opvallende overeenkomst. De wijze waarop de twee grootmachten de Tweede Wereldoorlog een plek geven in hun herinneringscultuur is in beide gevallen positief.

In Amerika wordt de Tweede Wereldoorlog ook wel de ‘Good War’ genoemd. Een oorlog waar men met trots op terug kan kijken omdat het kwaad werd overwonnen: de democratische landen wierpen een fascistisch totalitair regime omver en brachten vrede, democratie en vrijheid in de rest van de wereld. Het was een strijd die goed was afgelopen – in tegenstelling tot andere oorlogen waar de Verenigde Staten bij betrokken waren zoals in Vietnam en in Irak. Niet voor niets werd de plechtige onthulling van het National World War II Memorial in Washington op 29 mei 2004 door George Bush, een groots festijn met verschillende oud-presidenten en tienduizenden oorlogsveteranen.[1]

De Grote Vaderlandse Oorlog, zoals de Tweede Wereldoorlog in Rusland wordt aangeduid, is een belangrijk thema in de Russische geschiedschrijving. In de strijd, die in Rusland meer zo’n dertig miljoen doden eiste, werd bijna geen familie gespaard. Werd de zege op Duitsland in de jaren zestig nog gebracht als een overwinning op het fascisme als het laatste stadium van het kapitalisme, sinds 2000 gaf Vladimir Poetin de herinnering aan de Grote Vaderlandse Oorlog een meer emotionele, nationalistische betekenis. In de Russische geschiedschrijving komt de Tweede Wereldoorlog nu naar voren als een zege van staat en inwoners, een historische daad. Rusland wordt neergezet als dé partij die het fascisme overwon. In de verhalen wordt benadrukt hoeveel offers het land daarvoor bracht en worden slachtoffers als helden vereerd. De overwinning op Duitsland, tegenwoordig de heilige overwinning genoemd, kwam na een heroïsche strijd waar het land trots op kan zijn.[2]

In zowel Amerika als in Rusland wordt de Tweede Wereldoorlog door de regeringsleiders als politiek instrument ingezet. Voor George Bush, die stevig onder vuur lag vanwege het voortslepende conflict in Irak, kwam de onthulling van het oorlogsmonument goed uit. Hij maakte er dan ook een nationaal evenement van.

Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in de 1990, door Poetin omschreven als de grootste geopolitieke ramp van de 20ste eeuw, was in Rusland behoefte aan een historisch nationalistisch element om de eenheid te versterken. Omdat de figuur van Stalin, ondanks zijn gedeeltelijke rehabilitatie, daarvoor niet ingezet kon worden, werd teruggegrepen naar de Grote Vaderlandse oorlog.[3] Poetin gebruikt het instrument om zijn autoritaire regeringsstijl.[4] Hij vergroot de Tweede Wereldoorlog tot mythische proporties waarbij hij niet nalaat zijn eigen betrokkenheid daarbij te exposeren: door bijvoorbeeld bijeenkomsten van oorlogsveteranen te bezoeken, te vertellen over het lijden van zijn eigen familie en door zijn aanwezigheid bij militaire parades.[5]

De Franse historicus Pierre Nora stelde in 2010 dat de historicus niet langer het monopolie heeft op het verleden.[6] Het verleden verandert; niet alleen als gevolg van een proces van wisselende interpretaties maar doordat de ‘samenstellers’ van de geschiedenis, de mens en de inwoners, de verschillende groepen en hun onderlinge relaties, aan verandering onderhevig zijn.[7]

De Verenigde Staten en Rusland zijn het over weinig zaken eens, maar beide grootmachten hebben in hun herinneringscultuur de Tweede Wereldoorlog een prominente, positieve plaats gegeven, niet zozeer vanuit historisch perspectief maar als nationalistisch element.

[1] Frank van Vree en Rob Van der Laarse, ‘Ter inleiding’ in: Frank van Vree e.a. ed., Nederland en de Tweede Wereldoorlog in een internationale context (Amsterdam 2009) 7-15.

[2] Nikolay Koposov, ‘”The armored train of memory”: the politics of history in post-Soviet Russia’, The Soviet and Post-Soviet Review 38 (2011) 172–200.

[3] Koposov, ‘Politics of history’, 172-200.

[4] Thikon Dzyadko, ‘Putin is using WWII for propaganda because it’s the best memory that Russia has’, 23 april 2014, website New Republic. https://newrepublic.com/article/117479/russia-world-war-ii-victory-putins-obsession.

[5] Elizabeth A. Wood, ‘Performing memory: Vladimir Putin and the celebration of World War II in Russia’, The Soviet and Post-Soviet Review 38 (2011) 172–200.

[6] Snoep, Ellen, ‘De historicus heeft niet langer het monopolie op het verleden’, Erfgoed Nederland 2 (2010) 4-6.

[7] Van Vree en Van der Laarse, ‘Nederland en de Tweede Wereldoorlog’, 7- 15.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s