Het einde van Tito’s levenswerk

Het naoorlogse socialistische Joegoslavië kwam tot stand toen de leiders van het Joegoslavische verzet in november 1943 bijéén kwamen in Jajce en hier afspraken hoe Joegoslavië eruit zou moeten komen te zien na de oorlog. Joegoslavië zou volgens de afspraken een federatie worden waarin de zes republieken van Servië, Kroatië, Slovenië, Montenegro en Bosnië en Herzegovina en al hun inwoners gelijke rechten en posities zouden hebben binnen de federatie. Vijftig jaar later kwam het echter tot één van de grootste Europese conflicten sinds de Tweede Wereldoorlog en was het levenswerk van Tito zo goed als verloren. Welke aspecten zorgden ervoor dat deze staat, die symbool stond voor de verbroedering van de Balkan volkeren en gedurende de koude oorlog zich staande heeft kunnen houden tussen zowel het Warschaupact als de NAVO, toch op gewelddadige manier uit elkaar kon vallen?

Het probleem waar ik mij hier op ga richten is dat van de grote verscheidenheid aan etnische groepen. Naast de zes ‘constitutionele’ etnische groepen(Serven ~35%, Kroaten ~20%, ‘Moslims’ ~9%, Slovenen ~8%, Macedoniërs ~6% en Montenegrijnen ~2.5%) waren er ook nog grote andere groepen zoals de Albanezen en Hongaren. Ondanks dat het Tito lukte om de onderlinge etnische spanningen niet al te zichtbaar te laten worden, speelden deze echter altijd wel een rol in Joegoslavië. Zo werden bijvoorbeeld veel hoge functies in de Kroatische republiek bekleed door Serviërs. Tito had dit laten doen in de hoop eventuele Kroatische nationalisten, die tijdens de oorlog voor veel wreedheden verantwoordelijk waren, de kop in te drukken. De verschillende nationale groepen die streden tijdens de oorlog, zoals de Kroatische Ustaša en de Servische Chetniks, hadden namelijk gezorgd voor een trauma dat tot op de dag van vandaag zichtbaar is. In de jaren negentig zouden de Kroaten er dan ook een prioriteit van maken om de gehele bestuurlijke top te ‘zuiveren’ van de Serviërs die hier veel posities hadden.

Naast het feit dat er dus expres Serviërs in de Kroatische top werden geplaats was er ook nog de ‘natuurlijke’ menging van de volkeren. Vanwege de roerige geschiedenis van het gebied zijn de grenzen van de verschillende landen vaak verschoven en raakten veel etnische groepen verspreid over het gebied. In het socialistische Joegoslavië woonden er dus ook veel mensen buiten hun ‘eigen’ republiek. Dit was vooral het geval bij de Serviërs, die zoals eerder gezien, toch de grootste bevolkingsgroep van het land waren. In de jaren na Tito’s dood ging dit voor veel problemen zorgen toen de leiders van de republieken een steeds nationalistischere en onafhankelijkere koers gingen varen. De minderheden in die republieken gingen zich steeds meer als tweederangs burgers voelen.  In 1986 werd er dan ook door een groep Servische intellectuelen een memorandum geschreven waarin men erop aandrong dat de Serviërs die buiten de Servische republiek woonde beter behandelt moesten worden, maar waar men ook stelde dat ‘De Servische kwestie wordt dgdgdfniet eerder opgelost dan bij de creatie van een volledig nationale en culturele eenheid van het Servische volk, ongeacht waar ze wonen’. Dit kwam er in principe op neer dat er werd aangedrongen op een Servische staat die bijna heel Joegoslavië zou omvangen, zoals in de afbeelding hiernaast te zien is. Een poging tot een staat van deze omvang zou niet worden gemaakt, maar in 1990 ontstonden er wel protesten in Kroatië en een jaar later riep de Servische minderheid hier hun onafhankelijkheid uit. Samen met het uitroepen van de Kroatische onafhankelijkheid van het, inmiddels door Servië gedomineerde Joegoslavië, leidde tot de oorlog in Kroatië die tot 1995 zou duren.

Men kan zich dus afvragen of een staat zoals Joegoslavië, met al zijn etniciteiten überhaupt wel een kans van slagen had of dat de gebeurtenissen in de jaren negentig al ver van te voren aan waren te zien komen.

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Demographics_of_the_Socialist_Federal_Republic_of_Yugoslavië
  2. Glenny M. (2001). The Balkans: Nationalism, War and the Great Powers 1804-1999. Londen, Engeland: Penguin.
  3. Glenny M. (1996). The Fall of Yugoslavia: The Third Balkan War. Londen, Engeland: Penguin

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s