Fricties tussen Rusland en het Westen: Mogelijke geschiedpolitieke oorzaken uit de 19e eeuw.

De hedendaagse politieke nieuwsberichtgeving omtrent de relaties tussen Rusland en het Westen liegen er niet om: De relatie lijkt in een crisis te zitten. In de kranten wordt zelfs militair ingrijpen niet uitgesloten. Een voorbeeld hiervan is dat oud NAVO-generaal Sir Alexander Richard Shireff voorspelt dat Rusland de Baltische staten zal binnenvallen (Kossen, 2016). Om deze spanningen beter te kunnen relativeren, zal er gekeken moeten worden naar de geschiedenis van de relatie tussen beide partijen. De vraag die in deze blog-post beantwoord wordt, is als volgt gesteld: Hoe zijn 19e-eeuwse geschiedpolitieke factoren mede verantwoordelijk voor de hedendaagse frictie tussen Rusland en het Westen?  

Ten eerste wordt er gekeken naar internationale samenwerkingen tussen Rusland en Westen in de 19e eeuw. De focus ligt op de status van Rusland ten opzichte van het Westen. Ten tweede wordt er gekeken naar het beeld van Rusland over het Westen en hoe de verandering van status een impact op dit beeld heeft gehad. 

 

“Balance of power?”

Na de overheersing en uiteindelijk de val van Napoleon, werd er in 1814 een congres gehouden dat ervoor moest zorgen dat Europa niet weer in de greep van een hegemoniale macht klem kwam te zitten: Het congres van Wenen (Schroeder, 1992). In dit congres werden de nationale grenzen vastgesteld en machtsverhoudingen verdeeld door Pruisen, Oostenrijk en Rusland. Het grote aambeeld van de overwinning op Napoleon was Rusland. Rusland werd beschouwd als het land die de orde in Europa had hersteld (Ghervas, 2014). Deze status bracht Rusland groot moreel gezag toe en samenwerking leek in het verschiet. De oorlog tegen Napoleon was overigens niet de eerste keer dat Rusland zij aan zij met het Westen vocht. Bij de Eerste Noordse Oorlog tegen Zweden (1655-1660) en de Zevenjarige Oorlog tegen Pruisen (1756-1763) was dat ook al het geval (Tsygankov, 2012).

Deze geschiedenis suggereert een soepele verstandsverhouding tussen Rusland en het Westen, maar lang niet op alle fronten is dat het geval geweest. Er zijn namelijk bepaalde patronen te ontdekken wat betreft het buitenlandbeleid van Rusland. Een daarvan is de  defensieve houding die Rusland heeft jegens de Westerse wereld (Tsygankov, 2012: 3). Een verklaring hiervoor is dat Russische heersers niet werden ondersteund in hun internationale doelstellingen na het congres van Wenen, waardoor ze deze dan ook niet konden bewerkstelligen. Hierdoor trok Rusland zich vaak terug en zo ontstonden perioden van relatieve isolatie. Deze tijden van isolatie hebben er voor gezorgd dat Rusland minder bezig was met de focus op het Westen. Zoals Cherepanova (2010) stelt, was Rusland meer bezig met het creëren van de, overigens bediscussieerde, mythe van ‘hun eigen manier’ of ‘hun eigen weg’.

Als deze voorbeelden in de geschiedenis van de relaties tussen Rusland en het Westen gebruikt worden, is er een duidelijk beeld zichtbaar. Het beeld dat Rusland teleurgesteld is in het Westen. Zoals Shlapentokh (2012: 65) stelt, was het ideaalbeeld van Rusland om net zo te worden als het ‘innoverende’ Westen, dan ook omgeslagen naar een meer zelf verheerlijkend perspectief, namelijk dat niet het Westen, maar Rusland ‘de toekomst’ voor de mensheid zou zijn.

Er zou geconcludeerd kunnen worden dat het uitblijven van ondersteuning en goedkeuring van het Westen van de internationale doelstellingen van Rusland, en de daarop volgende perioden van isolatie van Rusland, gezien kunnen worden als belangrijke geschiedpolitieke factoren die mede verantwoordelijk zijn voor de hedendaagse frictie tussen Rusland en het Westen. Een kanttekening is echter dat dit maar een aantal gebeurtenissen zijn die Rusland met het Westen verbinden. Ook zijn deze gebeurtenissen veel complexer dan in deze blog-post beschreven is. Andere niet genoemde historische gebeurtenissen waar de twee grootmachten bij betrokken waren, zoals de Tweede Wereldoorlog, hebben ook een grote impact gehad op de houding van Rusland jegens het Westen en vice versa. Desalniettemin schetsten deze gebeurtenissen in de 19e eeuw een schim van de interessante ‘haat-liefde’ verhouding tussen Rusland en het Westen.

 

 

Literatuur

Cherepanova, R. (2010). Discourse on a Russian “Sonderweg”: European models in             Russian disguise. Studies in East European Thought62(3-4), 315-329.

Ghervas, S. (2014). Antidotes to Empire: From the Congress System to the European           Union. EUtROPEs: The Paradox of European Empire. Chicago, 49-81.

Kossen, E. (2016) Oud generaal waarschuwt voor oorlog tussen Rusland en het Westen, Elsevier, 18 mei 2016. [online]                                                                          http://www.elsevier.nl/buitenland/achtergrond/2016/05/oud-generaal-westen-en     rusland-op-weg-naar-oorlog-306865/ (geraadpleegd op 02 oktober 2016).

Schroeder, P. W. (1992). Did the Vienna settlement rest on a balance of power?. The                 American Historical Review97(3), 683-706.

Shlapentokh, D. (2012). Love and Hate of Foreign Lands: The Nineteenth-Century Russian Intelligentsia. The European Legacy17(1), 61-69.

Tsygankov, A. P. (2012). Russia and the West from Alexander to Putin: honor in international         relations. Cambridge University Press.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s