De ontwikkeling van de persvrijheid na de val van de Sovjet-Unie in Rusland

De Russische media is omstreden in West-Europa vanwege de geringe persvrijheid (Feklyunina, 2008). De persvrijheid heeft sinds de val van de Sovjet-Unie verschillende fases doorgemaakt en is een van de factoren die ervoor zorgt dat het imago van Rusland in een slecht daglicht staat in West-Europa. Sinds het aantreden van Poetin als president lijkt de huidige fase van persvrijheid in Rusland vergeleken met die in West-Europa behoorlijk primitief. De media wordt gereguleerd en staat menigmaal in dienst van de staat (Feklyunina, 2008). Echter, na de val van de Sovjet-Unie leek het erop dat persvrijheid hoog op de agenda stond, anders dan gedurende de Sovjet-Unie. (De Smaele, 2007). Derk Sauer, voormalig directeur van mediabedrijf RKB, beaamt dit en vertelde in een hoorcollege over hoe hij de ontwikkeling van persvrijheid sinds de val van de Sovjet-Unie in Rusland heeft ervaren. 

Na de val van de Sovjet-Unie in 1991 voerde Jeltsin naar West-Europees voorbeeld de wet op massamedia in (De Smaele, 2007). Dit betekende dat journalisten onafhankelijk het publiek konden informeren, zonder te voldoen aan een strikt mediabeleid van de overheid en wetten die persvrijheid in de weg stonden. Sauer heeft deze transitie zelf ondervonden. Toen hij -tegen het einde van het Sovjet tijdperk- in 1989 in Rusland kwam, werden zijn artikelen gecontroleerd, maar tijdens het bewind van Jeltsin was er geen sprake van censuur en registratie van de media.

Toch was er wel sprake van beïnvloeding van de media door de overheid tijdens de bestuursperiode van Jelstin. Voor de presidentsverkiezingen in 1996, sloot Jeltsin een akkoord met de meest vooraanstaande figuren uit de Russische mediasector om zijn schaduwzijde te verbergen en hem af te schilderen als ideale presidentskandidaat. Hierdoor won hij de verkiezingen van Zjoeganov (Treisman, 2011). De wet van massamedia voorkwam dus niet volkomen de beïnvloeding van de media door de staat.

Ook Poetin maakt dankbaar gebruik van het feit dat media een imago kan maken of breken. Naar schatting is 80% van alle media in handen van de staat (Azhgikhina, 2007). En daar komt bij dat sinds zijn aantreden als president de mate van persvrijheid is gedaald tot het niveau van tijdens de Sovjet-Unie, aldus Sauer. Verschillende voorvallen met betrekking tot journalisten en wetsaanpassingen illustreren de beperking van persvrijheid tijdens het bewind van Poetin.

De moord op Anna Politkovskaja, journaliste, mensenrechten activiste en openlijk tegenstander van Poetin, is een voorval dat de afnemende mate van persvrijheid demonstreert. Hoewel volgens de Russische overheid niet bekend is, wie achter de moord zit (Ziegler, 2008), markeerde de moord op Politkovskaja het einde van een periode met een relatief grote mate van persvrijheid in de Russische media. Journalisten hadden niet langer de illusie dat de media mensen informeert en een kritische blik verschaft. Zij zagen nu in dat periode van betrekkelijke persvrijheid voorbij was (Azhgikhina, 2007).

Onlangs aangebrachte wetsaanpassingen tonen, evenals de moord op Politkovskaja, een inperking van de persvrijheid en regulatie van de media door de staat. In 2012 is een amendement op de wet van laster aangenomen (Maggs, Schwartz, Burnham, 2015). Dit amendement zorgt ervoor dat laster wordt beschouwd als misdrijf en heeft als gevolg dat journalisten zich gedeisd houden wat betreft hun opinie en kritiek. Ook Sauer voelt de gevolgen van toenemende criminalistie van laster op het gebied van de media. In 2015 bracht RBK verschillende rapporten met gevoelige informatie naar buiten over de dochter en schoonzoon van Poetin. Als reactie hierop kreeg Sauer de hete adem van het Kremlin in zijn nek en nam hij afstand van zijn positie als directeur. Ondanks de ellende waarmee het bedrijf werd overspoeld, zegt Sauer niet bang te zijn om hetzelfde lot als Politkovskaja te ondergaan. “Een buitenlandse journalist krijgt een andere behandeling dan een Russische journalist”, beweert hij.

Bovengenoemde voorvallen getuigen van een geringe mate van persvrijheid in vergelijking met West-Europa. Vandaag de dag wordt nieuws en propaganda gecombineerd. Kritische analyses, veroordelende opinies of gevoelige informatie over de staat zijn verdwenen uit het media beeld. Maar er is geen sprake van het einde van de persvrijheid, zolang er geen kritiek is op gevoelige zaken omtrent het Kremlin en Poetin (Feklyunina, 2008). Volgens Sauer zal tijdens het bewind van Poetin de persvrijheid er eerder op achteruit dan  voorruit gaan en of er sprake is van persvrijheid na zijn aftreden is onvoorspelbaar (Azhgikhina, 2007).

Bronnen

Evans, A. (2008). Putin’s Legacy and Russia’s Identity. Europe-Asia Studies, 60(6), 899-912. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/20451565

Feklyunina, V. (2008). Battle for Perceptions: Projecting Russia in the West. Europe-Asia Studies, 60(4), 605-629. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/20451527

Azhgikhina, N. (2007). The Struggle for Press Freedom in Russia: Reflections of a Russian Journalist. Europe-Asia Studies, 59(8), 1245-1262. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/20451451

De Smaele, H. (2007). Mass Media and the Information Climate in Russia. Europe-Asia Studies, 59(8), 1299-1313. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/20451454

Ziegler, C. (2008). Russia and the CIS in 2007: Putin’s Final Year? Asian Survey, 48(1), 133-143. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/10.1525/as.2008.48.1.133 doi:1

Treisman, D. (2011). Presidential Popularity in a Hybrid Regime: Russia under Jeltsin and Putin. American Journal of Political Science, 55(3), 590-609. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/23024939

Maggs, P., Schwartz, O., Burnham, W. (2015). Law and Legal System of the Russian Federation – Sixth Edition. New York: Juris Publishing

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s