Fotografie en film uit de vroege Sovjet Unie – The Power of Pictures

In het Joods Historisch Museum wordt van 27 juli tot en met 27 november een tentoonstelling met foto’s, filmaffiches en films georganiseerd uit de vroege periode van de Sovjet-Unie. Deze periode beslaat het tijdvak van de Oktoberrevolutie in 1917 tot 1932, dit was een tijdperk waarin kunstenaars als belangrijke motor achter sociale veranderingen fungeerden (Joods Historisch Museum, 2016). Na de Russische revolutie kwamen nieuwe artistieke benadering op gang om de drastisch veranderende realiteit te weergeven (Goodman & Hoffmann, 2015). Deze groep zeer radicale kunstenaars, en later ook architecten en dichters, behoorden tot de avant-garde. Een groot aantal van deze avant-gardistische kunstenaars waren joods, de Oktoberrevolutie had namelijk voor emancipatie gezorgd van veel minderheden, non Russen en ook vrouwen (Scheijen, 2016).

In deze blogpost zal naar aanleiding van mijn bezoek aan de tentoonstelling The Power of Pictures van de vroege periode van de Sovjet-Unie een vraag worden gesteld: “Op welke manier beïnvloedden fotografie en film de jonge communistische staat Rusland.”

De beginjaren van de Sovjet-Unie waren een tijd van grote verandering maar ook van verbluffend creativiteit. Ook in de fotografie en in de filmkunst vond een artistieke revolutie plaats door toepassing van nieuwe technieken. Deze kunstvormen kwamen mede tot bloei door de steun van de communistische machthebber die foto’s en films, het liefst met heroïsche beelden van arbeiders en militaire parades, zagen als een krachtig propagandamiddel (Joods Historisch Museum, 2016). Van begin af aan experimenteerde Sovjet-Russische kunstenaar met fotografie. Inventieve camerahoeken, manipulaties van beelden in de donkere kamer en fotomontage werden hiervoor ontwikkeld (Tupitsyn, 1999). Ook werd er een belangrijke beroepsorganisaties voor fotografen opgericht: Oktyabr (Oktober), een organisatie die tot de avant-garde kon worden gerekend. De doelstelling van Oktyabr was om beelden te creëren die de kijker zouden stimuleren om de maatschappij met nieuwe ogen te bezien (Tupitsyn, 1999). De radicale stijl werd dan ook gezien als een uiting van de nieuwe radicale politiek, op deze manier versterkte en inspireerde artistieke vernieuwingen en politiek activisme elkaar (Goodman & Hoffmann, 2015).

fig12

Zoals eerder vermeld was een groot aantal van de avant-gardistische kunstenaars van joodse komaf. Als leden van een nog maar pas geëmancipeerde minderheid verwelkomde de meeste joden de komst van de Sovjet-Unie, met haar beloften van een nieuwe, egalitaire wereld (Goodman & Hoffmann, 2015). Omdat joodse kunstenaars geen loyaliteitsbanden hadden met het prerevolutionaire regime werden zij in ideologisch opzicht als betrouwbaar beschouwd, en kregen ze vaak prestigieuze opdrachten en hoge posities (Shneer, 1972). Een bekende joodse avant-gardistische kunstenaar was El Lissitzky, wie nauw samenwerkte met Malevitsj.

Ook de film ging een enorme ontwikkeling door in de vroege periode van de Sovjet-Unie. Naast het gebruik van nieuwe montage technieken blijkt ook in de populariteit dat de film een grote ontwikkeling doormaakt. In 1923 werden in de Sovjet-Unie slecht zesentwintig films uitgebracht; in 1927 waren er inmiddels 7500 bioscopen (Werneke, 2016). Het medium was uiterst geschikt om om het massapubliek te bereiken en sprak zowel de boeren op het platteland aan als het proletariaat in de steden en werden beschouwd als goed propagandamiddel. Tegelijkertijd waren filmmakers daarom erg afhankelijk van staatssubsidies en waren ze onderworpen aan de goedkeuring van de autoriteiten (Goodman & Hoffmann, 2015). Sommige filmmakers verwerken de Sovjet-boodschap impliciet en uitten hun opvatingen, voor andere was de Revolutie en de opkomst van het socialisme het hoofdthema. Sovjet-Russische films kende een veel heroïek en drama, en de betere films hadden een tragisch einde, net als veel klassieke Russische romans.

Toch was de periode van enorme vernieuwingen van korte duur. In 1932, toen Jozef Stalin zijn macht had geconsolideerd, werden onafhankelijke stijlen niet langer getolereerd, de avant-garde zelf werd verdacht (Scheijen, 2016). Artistieke organisatie werden opgeheven en vervangen door overheids bestuurde organisaties (Goodman & Hoffmann, 2015). Kunst was aan strenge overheidscontrole onderworpen en stond uitsluitend in dienst van een goedgekeurde, geidealiseerde socialistische agenda.

Fotografie en film hebben een enorm belangrijke rol gespeeld in de verspreiding van beelden tot het massapubliek in de vroege periode van de Sovjet-Unie. Fotografie en film hebben voor een belangrijk deel bijgedragen aan de beeldvorming die men tegenwoordig heeft over Rusland in die periode. Hoewel het essentieel is kritisch te blijven met name als het gaat om het gebied tussen objectiviteit en manipulatie van beelden tot het massapubliek en propaganda.

 

Literatuur

Goodman, S.T. & Hoffmann, J. (2015) The Power of Pictures: Early Soviet Photography, Early Soviet Film. Jewish Museum, New York.

Joods Historisch Museum (2016) The Power of Picture, Fotografie en Film uit de Vroege Sovjet-Unie [online] http://www.jhm.nl/actueel/tentoonstellingen/early-soviet-photography-and-film- (Geraadpleegd op 8 oktober 2016).

Shneer, D. (1972) Through Soviet Jewis Eyes. Photography, War and the Holocaust. Rutgers University Press, New Brunswick, New Jersey, en Londen.

Scheijen, S. (2016, 27 september). College 4 : Spirituele provocatie! De ambivalente natuur       van het Avant [collegeslides Rusland 2016 ]. Geraadpleegd op 8 oktober 2016

Tupitsyn, S. (1999) About Early Soviet Conceptualism. [online] https://monoskop.org/images/9/9d/Tupitsyn_Margarita_1999_About_Early_Soviet_Conceptualism.pdf (Geraadpleegd op 9 oktober 2016).

Werneke, J. (2016) The Power of Pictures: Early Soviet Photography, Early Soviet Film, Revolutionary Russia, 29:1, 124-126.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s