‘It was a long time ago and it did’t happen anyway’

Dit is een quote van Russen door Ellen Rutten, professor literatuur met focus op Slavische literatuur en cultuur, daarnaast leidster van de cursus Rusland aan de UvA. Ze noemt haar quote in een inleidend collegepraatje over de mentaliteit over strafkampen in Rusland. Hoe kan het zijn dat Russen zo naar hun recente geschiedenis kijken? De Stalinistische Goelagkampen zijn een pijnlijk stukje geschiedenis van Rusland. Een schatting genoemd in het boek van Anne Applebaum (2003) is dat 28.7 miljoen Russen tot een werkkamp veroordeeld waren tijdens de Stalinistische periode afgaand haar beschikbare statistieken. Er blijft veel onduidelijkheid over de werkkampen en veel helderheid door de huidige regering wordt er niet gegeven (Adler, 2005), de kampen worden zo min mogelijk verhelderd. Als er niet over gesproken mag worden, kan Rusland dan geleerd hebben van haar verleden? Rusland heeft namelijk nog steeds werkkampen, maar niet meer in de zelfde hoeveelheid als in Stalins tijd en de werkkampen hebben ook andere primaire functies. In deze blogpost wordt ingezoomd op de geschiedenis van de kampen, de functies door de tijd heen en ten slotte wat kampen vandaag de dag betekenen in Rusland.

Geschiedenis

De geschiedenis van Russische werkkampen gaat terug tot 1692. Tsaar Peter de Grote gebruikte ze als straf. De straf werd soms in plaats van doodstraf opgelegd. Het kampensysteem werd Katorga genoemd. Later werden tijdens het vroege Sovjet-tijdperk werden de kampen naast als strafkampen, ook als economische drijfveer van de communistische staat gebruikt, daarover later meer. De kampen werden Goelagkampen genoemd, naar de overheidsdienst die ervoor verantwoordelijk was. Onder Stalins bewind was het karakter van de kampen sterk veranderd. Naarmate hij langer aan de macht was, groeiden de kampen, dit blijkt  uit de stijging van het aantal geregistreerde gevangenen. In 1930 waren er 179.000 gevangenen en binnen 6 jaar was dit aantal gestegen tot ongeveer 1.3 miljoen (Applebaum, 2003) en dit aantal steeg later nog tot meer dan 2.5 miljoen gevangenen. Stalins schrikbewind met kampen ging door tot zijn dood in 1953. Daarna slonken de kampen flink en werden minder belangrijk voor de staat. Ook vandaag de dag onder Poetins bewind worden zware en lange straffen uitgedeeld aan zijn tegenstanders. Een van de voorbeelden hiervan is de straf aan leden van de actiegroep Pussy Riot (http://www.nieuwsblad.be/), maar ook aan politici zoals Aleksej Navalny (http://www.knack.be/).

Functie

Van de straffunctie van de kampen, wat onder Peter de Grote de voornaamste functie was, werd de functie van economische drijfkracht onder Stalins bewind belangrijker (Applebaum, 2003). Stalin benoemde in 1938 als hoofd van de geheime dienst Beria, die een verandering in de structuur van het kampleven aanbracht. De situatie werd relatief minder zwaar voor veroordeelden onder het motto ‘bevordering van de economische productiviteit’ en geen humanitaire redenen. Ook werden mensen met bijzondere wetenschappelijke of technische vaardigheden onder zijn leiderschap uit de kampen gehaald om nuttiger werk voor de Sovjet-Unie te verrichten. Een voorbeeld hiervan is één van de vaders van de Sovjetatoombom, Valentin Gloesjko. Voor Stalin was het kamp naast een straf, een belangrijk intimidatiemiddel en vooral economisch benut. Na Stalin werden de Goelagkampen veranderd of gesloten (Adler, 2005). Vandaag de dag geeft Poetin een andere invulling dan Stalin aan werkkampen. Onder zijn bewind is het voornamelijk een intimidatiemiddel en een middel om zijn tegen politieke tegenstanders uit te schakelen, maar is het kamp geen economische fabriek meer. Wel wordt het kamp ook nog gebruikt bij wijze van strafapparaat.

En nu?

Rusland heeft te kampen met een lange geschiedenis van kampen. De oude kampen onder Stalin zijn heel traumatiserend geweest voor een heleboel Russen (Adler, 2005). Dit versterkt mogelijk het intimiderend effect van de kampen nu. Het blijft moeilijk te peilen onder de bevolking hoe de publieke opinie over de Stalinistische kampen is. De staat snoert veel klagers over de kampen de mond. Verder manipuleert ze geschiedenisboeken om een eenduidig beeld over de daden van de Sovjet-Unie te creëren. Zo wil de staat Rusland meer een eenheid maken (Adler, 2005). Wel suggereert de quote een vermijdende houding van sommige Russen tot de Stalinistische kampen en lijkt Rusland nog niet erg geleerd te hebben van haar verleden.

Bastiaan Beerman (11048883)

  1. Anne Applebaum, Goelag : een geschiedenis, Aanhangsel: Hoevelen?, pag. 491-498, Uitg. Ambo Amsterdam (2003), ISBN 90-263-1814-6
  2. Nanci Adler (2005) The future of the soviet past remains unpredictable: The resurrection of stalinist symbols amidst the exhumation of mass graves, Europe-Asia Studies, 57:8, 1093-1119, DOI: 10.1080/09668130500351100
  3. Kotek, J., Rigoulot, P., (2001) Das Jahrhundert der Lager Propyläen ISBN 3549071434
  4. http://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20120815_040, opgevraagd op 9-10-2016.
  5. http://www.knack.be/nieuws/wereld/poetin-tegenstander-navalny-veroordeeld-tot-vijf-jaar-strafkamp/article-normal-100508.html, opgevraagd op 9-10-2016.
Advertenties

One thought on “‘It was a long time ago and it did’t happen anyway’

  1. En als het al gebeurd is dan poetsen we actief weg wat we niet willen zien.

    Citaat van Jan Bout in een column in Psychologie en Gezondheid in 2008:

    “In het begin van de jaren negentig van de vorige eeuw was ik vele malen op werkbezoek in de voormalige USSR. Voor de ramen van het psychiatrisch ziekenhuis waar ik met collega’s aan het werk was, verscheen plotseling een zich moeizaam voortslepende oude man, die haveloos gekleed was. Volstrekt bewegingsloos staarde hij ons minutenlang aan. Nooit vergeet ik zijn lege, dode blik. Omdat hij maar bleef kijken en ik er ongemakkelijk van werd, attendeerde ik een Russische psychiater op de aanwezigheid van de man. Ze verzuchtte: ‘ Oh, dat is er een uit de Goelag-kampen, daar is niets meer aan te doen, ik zal zorgen dat hij verdwijnt’. Aldus geschiedde. Opgeruimd staat netjes. ”

    Dit reflecteert volgens mij een houding van wegpoetsen van het eigen verleden (rake titel van deze blogpost!) die nu nog steeds met enthousiasme wordt uitgeoefend. Zie de reacties op het uitstekende NL onderzoek naar het neerhalen van MH-17.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s