Omgekeerde Destalinisatie

Op vijf maart van het jaar 1953 ging er een schok door de Sovjet-Unie heen. De grote leider, Jozef Stalin, was door de gevolgen van een beroerte overleden. Aan zijn sterfbed stonden een aantal hoge functionarissen die wisten dat het leiderschap van de Sovjet-Unie en daarmee het gehele communistische blok op hun schouders zou rusten. Het was meteen al duidelijk dat deze opvolging een aantal problemen met zich meebracht.

De heren waren het over een aantal zaken eens. Het was hen allen duidelijk dat de weg die Stalin had ingezet niet de juiste was. De Sovjet-Unie had op dat moment te kampen met een aantal interne problemen. De zware industrie was kwantitatief goed, maar de landbouw en de lichte industrie waren achtergebleven. De levensomstandigheden van de bevolking, op zowel het platteland als in de steden was zeer laag.(Priestland, 2009) Daarnaast zaten er nog 5 miljoen  mensen in de goelag vast en waren er ongeveer evenveel gedeporteerd naar uithoeken van het land. Binnen de kampen braken steeds vaker opstanden uit, vaak onder leiding van oud-soldaten en partizanen die bij terugkomst in de Sovjet-Unie na de Tweede Wereldoorlog vast waren gezet. (Priestland, 2009) Ook de politieke lijn van Stalin met xenofobie, antisemitisme en extreem patriottisme zouden niet bij een communistische staat passen. De hoge functionarissen waren het echter niet eens hoe deze problemen moesten worden aangepakt. Ook was er sprake van een grote wantrouwen onder elkaar.

De eerste persoon die de problemen die waren opgedoemd rond de dood van Stalin probeerde aan te pakken was Beria, die gedurende de Tweede Wereldoorlog hoofd van de NKVD was geweest. Zijn eerste handelingen bestonden uit het ogenblikkelijk vrijlaten van ongeveer één miljoen mensen uit de goelag en het veroordelen van antisemitistische schijnprocessen onder Stalin (Priestland, 2009). Onderling wantrouwen tussen de hoge partijfunctionarissen resulteerde uiteindelijk in een afzetting van Beria, gevolgd door een schijnproces en de vrij snelle executie van Beria. De volgende destalinisator was Malenkov, die tot premier was benoemd. Zijn plannen omtrent hervorming van de industrie richting lichte industrie werd niet gewaardeerd door de legertop, Zjoekov zorgde dan ook voor een vrij snel einde van de positie van Malenkov.

Dit brengt ons bij de meest bekend destalinisator, Nikita Chroesjtsjov. Hij bracht de morele factor terug in het communisme. Gedurende het twintigste partijcongres zou duidelijk worden welke koers Chroesjtsjov zou gaan varen. Op 25 februari 1956 deed Chroesjtsjov zijn ‘geheime toespraak’, die officieel de naam Over persoonsverheerlijking en de gevolgen ervan heette. Deze onverwachtse toespraak was vooral gewijd aan het veroordelen van de zaken die Stalin verkeerd heeft gedaan. Zo werden de massa-executies en de goelag benoemd en veroordeeld, en ook de cultus rondom de persoon van Stalin werd scherp veroordeeld. Daarnaast werden ook militaire miskleunen bij Stalin neergelegd. Deze toespraak sloeg in als een bom bij de aanwezigen en later ook bij de rest van de wereld. Dit was waarschijnlijk ook de opzet van Chroesjtsjov, om de wereld te laten zien dat er een nieuwe wind zou gaan waaien vanuit de Sovjet-Unie (Rettie, 2006).

De gevolgen van deze speech waren enorm. Massaterreur kwam niet meer voor, ook binnen de partij werd er niet meer gemoord. Landbouwhervormingen en hervormingen binnen de industrie leken hun vruchten af te werpen . Het vrijlaten van mensen uit de goelag ging door. Dit was de manier van de partij om afstand te nemen van Stalins terreur. Hiermee leek de persoonscultus rondom Stalin te zijn verdwenen.

Het is opzienbarend om waar te nemen dat in het huidige Rusland niets minder waar blijkt te zijn. Onder Poetin lijkt de eenheid van het land te worden gewaarborgd door een nieuw soort nationalisme. Dit is deels gebaseerd op een Russische eenheid die teruggaat naar de tijd als supermacht onder Stalin. Poetin lijkt aan te sturen op een nieuwe verheerlijking van Stalin (1). Er lijkt geen constante te vinden op de manier waarmee Russen met het Stalin-verleden omgaan. De ene periode wordt Stalin veroordeeld en een aantal jaren later wordt hij juist weer opgehemeld. Het is de vraag of onder Poetins Rusland het werk van Chroesjtsjov volledig teniet zal worden gedaan, of dat ook dit weer een conjunctuur in de Stalincultus is.

 

 

David Priestland, The red flag, a history of communism, (New York, 2009)

John Rettie, How Khrushchev Leaked His Secret Speech to the World, History Workshop Journal , No. 62 (2006), 187-193

1.Gabriela Baczynska, “Putin accused of Soviet Tactics in drafting new history book”,Reuters, 18 november 2013, laatst ingezien op 9 oktober 2016. http://www.reuters.com/article/us-russia-history-idUSBRE9AH0JK20131118

1.Shan Walker, “Russian region bans British historians’ books from schools”, The Guardian, 5 augustus 2015, laatst ingezien op 9 oktober 2016. https://www.theguardian.com/world/2015/aug/05/russian-region-bans-british-historians-books-from-schools

1.Eva Hartog, “Bust Up: How a Stalin Statue Divided a Siberian City”, The Moscow Times, 6 oktober 2016, laatst ingezien op 9 oktober 2016. https://themoscowtimes.com/articles/history-on-a-pedestal-stalins-statue-in-a-russian-town-55630

1.Alec Luhn, “Stalin, Russia’s New Hero” The New York Times, 11 maart 2016, laatst ingezien op 9 oktober 2016. http://www.nytimes.com/2016/03/13/opinion/sunday/stalinist-nostalgia-in-vladimir-putins-russia.html

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s