Regeren vanuit je dacha

Stalin regeerde vanuit zijn dacha, dit buitenhuis ver weg van de drukte van Moskou fungeerde als het machtsepicentrum van de Sovjet-Unie. Hier kwam Stalin samen met zijn compagnons, deze informele bijeenkomsten vormden het modus operandi van zijn heerschappij terwijl de communistische partij en het staatsapperaat verantwoordelijk waren voor de bureaucratie en het dagelijkse bestuur van de Sovjet-Unie. (1) Tegenwoordig lijkt Rusland, ondanks dat zij van een communistische totalitaire staat de overgang heeft gemaakt naar een democratie, onder Poetin op dezelfde wijze geregeerd te worden als onder Stalin. Een voorbeeld hiervan werd gegeven door Dhr. Sauer tijdens het openingscollege. Hij omschreef hoe hij kon samenwerken met het staatsapperaat en Russische overheidsinstanties maar ook tegelijkertijd de tegenwerking van Poetin en zijn compagnons kon voelen. Dit riep bij mij de vraag op hoe het mogelijk is dat de modus operandi van Rusland ondanks de tweede wereldoorlog, koude oorlog en de val van de Sovjet-Unie nagenoeg onveranderd en op dezelfde oligarchische wijze lijkt te functioneren.

Stalins oligarchie ontstond uit het epicentrum van de communistische partij, het Politbureau. Deze commissie was mede door de structuur van de communistische partij het machtsepicentrum nadat door de dood van Vladimir Lenin de patriarchale leider van de partij was verdwenen. Dit formele machtscentrum van de bovenste echelons van de partij maakte plaats voor de meer informele dacha van Stalin nadat hij zijn politieke tegenstanders binnen het Politbureau had uitgeschakeld.(2)

 

Voordat Stalin de macht greep binnen het Politbureau kan men stellen dat er sprake was van collectief leiderschap. Na zijn dood keerde deze situatie terug waarin de oligarchie (Het Politbureau) weer een meer formeel karakter kreeg. (3) Het machtsepicentrum van Rusland lijkt de tendens te hebben heen en weer te bewegen tussen een klassieke meer formele oligarchie en een informele autocratische oligarchie.

 

Echte veranderingen in de formele oligarchie van de communistische partij kwamen echter pas nadat Gorbatsjov met glasnost en de perestrojka het Russisch staatsapparaat trachtte te hervormen. De hervormingen van Gorbatsjov hadden echter als gevolg dat de oligarchie zowel economisch als politiek ondermijnd werd. De autoriteit en legitimiteit van de communistische partij werden hierdoor geërodeerd. Hierdoor kon de partij conflicten tussen rivaliserende elites niet meer voorkomen. Ook de hervormingen richting een meer markt georiënteerde economie leidden tot het verder afzwakken van de partij oligarchie en maakte de financiële sector tot een nieuwe speler die mede om de macht kon strijden. (4)

 

Na de val van de Sovjet-Unie zorgde Boris Jeltsin ervoor, met de opheffing van de communistische partij, dat de bestaande oligarchische structuren verbroken werden. In dit veranderende politieke en economische landschap ontstond een nieuwe machtsstrijd. De economische samenstelling van Rusland veranderde gigantisch. Twee gegevens die dit onderstrepen zijn het aandeel van de militair-industriële sector en die van de energie sector in de economie. Waar in de jaren 80 het aandeel van de militair-industriële sector 40% van het BNP was, was dit in 1995 nog maar 4% (5). Het aandeel van de energie sector groeide daarentegen tussen 1991 en 1998 van 11,3 naar 31,8% (6). Met deze veranderingen werd het bezitten van macht een aandeel in de financiële sector en het bezitten van grond steeds belangrijker. Dit leidde tot het ontstaan van grote coalitie-blokken die in een onzekere tijd streden om een aandeel in politieke macht en op de financiële markten. Boris Jeltsin slaagde erin in de chaos van post-sovjet Rusland de meeste macht naar het presidentschap toe te trekken, terwijl onder hem vier politiek-economische coalities ontstonden. Jeltsin was niet aangesloten bij één van deze coalities maar stond eerder als een arbiter boven hen en greep in bij conflicten. Na Jeltsins onverwachtse aftreden nam Vladimir Poetin zijn functie tijdelijk over tot de volgende verkiezingen. (7)

 

Hoe de Russische politieke cultuur voornamelijk oligarchisch van aard heeft kunnen blijven van de jaren 20 van de 19de eeuw blijft een raadsel. Wel is duidelijk dat de oligarchie zich heeft verplaats van de politieke sfeer naar de economische sfeer. De oligarchie na de val van de Sovjet-Unie heeft veel minder een ideologisch karakter gekregen. De zichtbare politieke kant van de oligarchie is echter nog steeds terug te zien in een soort patriarchaal figuur als Jeltsin of Poetin.

 

  • Oleg v. Chlevnjoek, STALIN, new biography of a dictator. (New Haven, 2015) 1-9.
  • Oleg v. Chlevnjoek, STALIN, new biography of a dictator. (New Haven, 2015) 75-90.
  • Oleg v. Chlevnjoek, STALIN, new biography of a dictator. (New Haven, 2015) 100-110.
  • Thomas Graham, From Oligarchy to Oligarchy: The structure of Russia’s Ruling elite.(Washington, D.C, 1999) 328-330.
  • Alexei G. Arbatov, “Military Reform in Russia: Dilemmas, Obstacles, and Prospects,” International Security 22, no. 4 (Spring 1998): 94–99.
  • Bankrotstvo budet,” Segodnya, 13 January 1999.
  • Thomas Graham, From Oligarchy to Oligarchy: The structure of Russia’s Ruling elite.(Washington, D.C, 1999) 330-331.

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s