Russische media en illusie van onafhankelijkheid.

26 april 1986. Een dag die voor altijd in het Europees geheugen gegrift zal staan. Hoe het heeft kunnen gebeuren is een vraag waar zich nog steeds een wolk van mysterie omheen begeeft die zicht op antwoorden vertroebeld.

 

Niet alleen de stad zelf, maar ook grote delen van Europa hebben te maken gekregen met de gevolgen van de Tsjernobyl ramp[1] . De radioactieve deeltjes werden zelfs in Schotland nog gemeten.

Het opmerkelijke aan deze ramp is dat ondanks het wereldwijde belang van een goede berichtgeving bij een dergelijke gebeurtenis, de Sovjet-media tot 28 april hebben gewacht met een officieel nieuwsbericht over de explosie in Tsjernobyl. In de ochtend van 28 april werd in Zweden de eerste radioactiviteit in de lucht gemeten. Vermoedelijk zou deze afkomstig zijn uit de SU. Een antwoord op deze vraag bleef echter uit tot later op de dag.

Op 6 mei wordt er voor het eerst een persconferentie georganiseerd door de autoriteiten over de gebeurtenis op 26 april. Enkele dagen later volgt berichtgeving dat een groep mannen zich vrijwillig heeft aangemeld om het gebied rondom Tsjernobyl op te ruimen en te helpen. Zij mogen slechts 40 seconden werk verrichten, binnen dit tijdsbestek krijgt men het maximale aantal radioactieve straling binnen dat toegestaan is binnen een mensenleven (Bonneux, 2011).

De Sovjet-Unie heeft tot die tijd nog geen uitspraak gedaan over de oorzaak van de ramp of verantwoordelijkheid genomen voor de gevolgen. Op 15 mei geeft partijleider Gorbatsjov een toespraak waarin hij zijn medeleven toont voor de slachtoffers. Dit is de grootste ‘spijtbetuiging’ die de overheid tot nog toe heeft losgelaten over de Tsjernobyl ramp (Gerrits & Meijer, 2009).

Nu zijn we ruim dertig jaar verder. Incidenten in de afgelopen jaren zoals de MH17-ramp[2], maar ook de huidige situatie in Aleppo[3], laten zien dat de mediaberichtgeving in Rusland nog steeds niet altijd duidelijk en open is in de communicatie met de rest van de wereld. Russische media worden gecontroleerd en krijgen daardoor vaak niet de mogelijkheid om in alle eerlijkheid te rapporteren over de actualiteiten. Een antwoord op deze censuur wordt gegeven door Meduza, een Russische internet-krant die zich heeft gevestigd in Riga. De krant wordt gerund door journalisten die voorheen werkzaam waren bij het Russische nieuwsplatvorm ‘Lenta.ru’, waar hoofdredactrice Galina Timtsjenko ontslagen werd en vervangen werd door een journalist die ‘loyaal is aan de autoriteiten’.

Onafhankelijke journalistiek lijkt tot nu toe een vrij omstreden onderwerp in de Russische geschiedenis. Ondanks het feit dat incidenten als de Tsjernobyl-ramp, de MH17-ramp en Aleppo op het gebied van berichtgeving geen antwoord kunnen geven op de internationale roep om meer informatie, heeft er tot nu toe geen verandering plaatsgevonden op dit gebied. Het is de hoop van zowel Russische als internationale journalisten dat platvormen als Meduza een nieuw hoofdstuk kunnen openen in de onafhankelijke journalistiek. De toekomst zal moeten uitwijzen of dit een realistisch streven is, of slechts een laatste stuiptrekking van de idealistische journalist.

[1] De stad Tsjernobyl is gelegen aan de rivier de Pripjat in het noorden van Oekraïne en behoorde in 1986 tot de Sovjet-Unie. Tsjernobyl is tegenwoordig wereldwijd bekend om de gebeurtenis die plaatsvond in de ochtend van 26 april 1986: de grootste kernramp in de Europese geschiedenis. De stad Tsjernobyl, waar voorheen zo’n 15000 mensen woonden, staat nu vrijwel leeg doordat het vanwege de hoge radioactiviteit nog steeds onveilig is om hier te wonen (Bonneux, 2011).

[2] Op 17 juni 2014 is de Boeing 777 van vlucht MH17 neergestort in Oekraïne. Het vliegtuig was onderweg naar Maleisië. Het zou uit de lucht zijn geschoten met een luchtdoelraket afgevuurd in opdracht van de Russische militaire macht. Dit is echter nooit officieel bevestigd door internationale autoriteiten.

[3] In de herfst van 2015 heeft Rusland aangekondigd Syrië te gaan steunen in de strijd tegen de terroristische organisatie de Islamitische Staat (IS). Echter is in Aleppo de strijd dusdanig geëscaleerd dat de VN en de Veiligheidsraad hun vraagtekens zetten bij de middelen die Rusland gebruikt om deze strijd te kunnen voeren. Zo gaan er geruchten dat Rusland in Aleppo allesvernietigende ‘vuurbommen’ zou gebruiken. Rusland zet echter de strijd voort en geeft geen gehoor aan de kritieken van de VN en de Veiligheidsraad.

 

Akkerman, F. (2016): Onafhankelijke journalistiek is levensgevaarlijk in Rusland, deze media hebben er wat op gevonden. De Correspondent

https://decorrespondent.nl/5279/onafhankelijke-journalistiek-is-levensgevaarlijk-in-rusland-deze-media-hebben-er-wat-op-gevonden/421921921168-8826631a  [geraadpleegd op 6 oktober 2016]

 Bogaard, R. (2016): Mijn Russofobie, of hoe ik naar een land leerde kijken. NRC https://www.nrc.nl/nieuws/2016/04/29/mijn-russofobie-of-hoe-ik-naar-een-land-leerde-ki-1613584-a1027319  [geraadpleegd op 5 oktober 2016].

 Bonneux, L. (2011). Kernenergie en demografie. Demos: bulletin over bevolking en samenleving27(5), 5-8.

Gerrits, André, and Kirsten Meijer. “Wit-Rusland: dictatuur en legitimiteit tussen Rusland en Europa.” Internationale Spectator 63.5 (2009): 254-258.

Grid Arendal (in collaboration with UNEP) 2002: Radiation from Chernobyl: http://www.grida.no/graphicslib/detail/radiation-from-chernobyl_7925 [geraadpleegd op 6 oktober 2016].

De Smaele, H. (1999). The applicability of Western media models on the Russian media system. European Journal of Communication14(2), 173-189.

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s