Stalin als held? – een historisch perspectief

Joseph Stalin wordt in de Westerse media vaak afgebeeld als een tiran die verantwoordelijk is voor de dood van vele burgers van de Sovjet-Unie. Ondanks zijn harde regime bestaat er in Rusland verschillende opinies over zijn beleid. Hoe is deze publieke opinie over de loop van tijd veranderd en wat is hiervoor de oorzaak?

Na de dood van Joseph Stalin in 1953 ontstond een grote machtsstrijd binnen de Communistische Partij van de Sovjet-Unie. Toen Nikita Chroesjtsjov als winnaar uit deze machtsstrijd naar voren kwam en aantrad als Eerste Secretaris van de Communistische Partij, was dit het begin van een periode van verandering. In zijn bekende speech Over persoonsverheerlijking en de gevolgen ervan bekritiseerde hij persoonsverheerlijking van Stalin en zijn beleid [1]. In de opvolgende periode werd een proces van destalinisatie gestart [2]. Geschiedenisboeken werden herschreven, standbeelden van Stalin werden ontmanteld en Stalingrad werd hernoemd tot Wolgograd. Dit proces leidde tot een gesplitste publieke opinie over Stalin. Conservatieve communisten waren het oneens met Chroesjtsjov, maar een groot deel van de publieke opinie werd toch veranderd door dit proces.

Na Chroesjtsjov kwam Leonid Brezjnev aan de macht, waarbij veel onderdelen van destalinisatie werden teruggedraaid. Michail Gorbatsjov en Boris Jeltsin waren echter weer negatief over Stalin. Zo verschoof het discours onder de verschillende leiders.

Sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie is het voor ngo’s mogelijk geworden om onafhankelijke

onderzoeken uit te voeren. Het Levada Center meet sinds haar oprichting de publieke opinie over het beleid en de daden van Stalin. Uit recentelijke metingen blijkt er een positiever beeld te zijn ontstaan over het beleid van Stalin [3][4]. Zo vindt 45% van de ondervraagden dat grote hoeveelheid slachtoffers van het regime gerechtvaardigd is door de prestaties die in die tijd zijn geleverd. In 2012 was slechts 25% van de ondervraagden het hier mee eens.

Deze trend is voor een deel te weiden aan het beleid van Vladimir Poetin. In zijn beleid worden de waarheden over het wrede regime van Stalin verdoezeld [5]. Hiernaast wordt het imago van de Sovjet-Unie als redder in de Tweede Wereldoorlog sterk vergroot [6]. Hiermee wordt het imago van Stalin ook beter.Het discours wordt aangepast op veel verschillende manieren. Op scholen wordt er een positief beeld bijgebracht over de Sovjet-Unie onder Stalin. Daarnaast worden ook media ingezet en zijn er zelfs positieve uitspraken over Stalin van Poetin zelf. Ook zijn er vele malen meer monumenten gericht aan de overwinning van de Tweede Wereldoorlog dan aan de slachtoffers van de Goelags. Hierdoor worden de slechte daden van Stalin overschaduwt door zijn beeld als held en overwinnaar.

De mogelijke redenen voor Poetin om de publieke opinie aan te passen zijn divers [6]. Ten eerste zorgt het huidige discours ervoor dat Rusland een sterker land lijkt, doordat een zwarte bladzijde uit de geschiedenis minder aandacht krijgt. Ook zorgt het ervoor dat repressie meer geaccepteerd wordt, zolang het een sterke staat oplevert. Verder legitimeert het de positie van Rusland in Oekraïne voor de Russische burgers; de laatste keer dat Rusland groeide was onder Stalin.

Over de afgelopen vijftig jaar heeft het discours over Stalin sterk geschommeld. De geschiedenis wordt ingezet als middel om de publieke opinie aan te passen en daarmee ook de mening over huidig beleid te veranderen. Hierdoor zijn de meer liberale leiders geneigd om Stalin te belasteren, terwijl conservatieve leiders hem verheerlijken. Op dit moment lijkt Stalin steeds populairder te worden. Maar hoe Rusland in de toekomst naar deze man kijkt zal vooral van de toekomstige leiders afhangen.

Bronnen:

[1] Chroesjtsjov, N. (1956) – The cult of the individual. Geraadpleegd op 9 oktober 2016 van https://www.theguardian.com/theguardian/2007/apr/26/greatspeeches1

[2] Gunnar Nordenstam (1964). Destalinization in Soviet Political Science. Acta Sociologica, 7(3), pagina 131-150.

[3] Stalin, (4 juli 2015). Geraadpleegd op 9 oktober 2016 van http://www.levada.ru/eng/stalin

[4] Perceptions of Stalin, (20 januari 2016). Geraadpleegd op 9 oktober 2016 van http://www.levada.ru/eng/perceptions-stalin

[5] Mendelson, S., & Gerber, T. (2006). Failing the Stalin Test: Russians and Their Dictator. Foreign Affairs, 85(1), 2-8. doi:1.

[6] Nelson, T. H. (2013). Bringing Stalin Back In: Creating a Useable Past in Putin’s Russia (Doctoral dissertation, Kent State University).

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s