Waarom men in Rusland van Stalin houdt

Als wij als Westerlingen aan Stalin denken, zullen we daarbij vooral denken aan onderdrukking en propaganda. We zien hem als een grote alleenheerser die kan worden vergeleken met mensen als Hitler (Forest, 2004). Dat beeld is in Rusland echter een heel stuk positiever. Daar maakt men zich niet zo druk om de misdaden die hij heeft begaan. In 2003 dacht ongeveer de helft van een groep ondervraagde Russen positief over Stalin en een kwart van deze groep zou op hem stemmen als hij presidentskandidaat zou zijn (Adler, 2005 en Nelson, 2013). Hoe kan dat? Er is genoeg bewijs voor de kwaad dat Stalin heeft gedaan, maar toch blijft een groot deel van de Russen positief (Adler, 2005; Forest, 2004 en Nelson, 2013). Waar komt dit positieve beeld dan vandaan?

Om te begrijpen waar het positieve beeld van Stalin vandaan komt, moeten we terug naar de Tweede Wereldoorlog en de periode die daarop volgde. Deze hebben namelijk een grote rol gespeeld in status die Stalin heeft verworven. Onder zijn leiding werden namelijk de Duitsers verslagen en kreeg de Sovjet-Unie vorm, het was een periode van industrialisatie en zekerheid. Het beeld dat Russen van hem hebben is daarom een wisselwerking tussen deze positieve en de negatieve kanten van zijn machtsperiode. Maar omdat de Tweede Wereldoorlog en de industrialisatie zo’n belangrijke rol hebben gespeeld in de levens van de Russen, weegt de keerzijde van de Stalintijd vaak niet op tegen de voordelen, wat resulteert in een imago dat bijna niet te schaden is (Nelson, 2013).

De geschiedenis kent echter wel een schommeling in de beeldvorming rondom Stalin. Zo was er onder leiding van Chroesjtsjov een tijd van destalinisatie, waarin meer aandacht was voor het kwaad dat hij had gedaan. Onder Brezjnev was er weer meer positieve aandacht voor Stalin. Eind jaren tachtig en begin jaren negentig herleefde de aandacht voor de keerzijde weer en was er veel openheid over alles wat er was gebeurd (Adler, 2005 en Nelson 2013).  Dit werd vooral geïnitieerd door de overheid, maar vond niet zoveel gehoor bij het volk dat zich er niet zo druk om maakte (Forest, 2004 en Nelson 2013). Natuurlijk waren er vreselijke dingen gebeurd, maar men zag ze meer als offers die gebracht moesten worden voor het hogere doel en dat idee leeft nog steeds. Bovendien is de geschiedenis zo verweven met het leven van de mensen, dat zet het niet willen veroordelen (Nelson, 2013). Daarnaast waren de onderdrukkers, ook degenen die ziekenhuizen en scholen bouwden en vielen ook zijzelf vaak ten prooi aan de onderdrukking (Roginsky, 2008). Hierdoor was er niet zoveel afkeer van het bewind als men zou verwachten.

Halverwege de jaren negentig is er weer een duidelijke tendens te zien ten gunste van Stalin. Het was een periode van onzekerheid en men verlangde terug naar de rust en stabiliteit van de Sovjet-Unie. Aangezien Stalin het gezicht van de die tijd en dat gevoel was, zorgde dit voor een vernieuwde liefde voor en zelfs een verlangen naar de vroegere leider (Nelson, 2013). Dit zorgde ervoor dat de overheid het beeld in stand kon houden dat een sterke en gecentraliseerde staat van belang was en gaf het hen daarmee legitimiteit (Nelson, 2013 en Roginsky, 2008). Dit is vooral wat er onder de regering van Poetin gebeurd. Men verwijst terug naar de ‘goede oude tijd’, zorgt ervoor dat het volk het ook zo ziet en gebruikt dat vervolgens om de eigen positie te rechtvaardigen. (Nelson, 2013).

Als de achtergrond voor de liefde voor Stalin bekend is, is die uiteindelijk dus minder vreemd dan hij op het eerste gezicht lijkt. Uit het voorgaande is gebleken dat er een logische verklaring is voor het overheersende positieve beeld van Stalin. Dit ligt verworteld in het gevoel en beeld dat men in Rusland heeft van de geschiedenis. De staat speelt hierin echter ook een belangrijke rol. De vraag kan dan rijzen of het heersende beeld over de geschiedenis geen restant is van de Sovjetpropaganda en of de beeldvorming die vanuit de staat wordt gestimuleerd niet een nieuwe vorm van propaganda is. Dus, of dit niet een beeld is dat het volk is opgelegd, waardoor men zo positief naar Stalin blijft kijken. Maar dat is iets wat momenteel helaas buiten de thematiek van dit artikel valt.

 

Geraadpleegde bronnen:

Adler, N. (2005). The future of the soviet past remains unpredictable: The resurrection of stalinist symbols amidst the exhumation of mass graves. Europe-Asia Studies, 57(8), 1093-1119.

Forest, B., Johnson, J., & Till, K. (2004). Post‐totalitarian national identity: public memory in Germany and Russia. Social & Cultural Geography, 5(3), 357-380.

Nelson, T. H. (2013). Bringing Stalin Back In: Creating a Useable Past in Putin’s Russia (Doctoral dissertation, Kent State University).

Roginsky, A. (2008). The Embrace of Stalinism. Speech at the opening plenary session of Itogi Stalinizma, Moscow, December 5.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s