Op de thee bij Monroe

De naam ‘Sots Art’, een term die in eerste instantie een stroming in de Russische beeldende kunst, maar later ook in de literatuur besloeg, werd voor het eerst in gebruik genomen door de kunstenaars Vitalij Komar en Aleksandr Melamid in 1972.[1] De term Sots Art verwijst naar het socialistisch realisme en de westerse Popart, waarbij de massaconsumptie tot onderwerp komt te staan in de kunsten.[2] Deze stroming wordt gezien als een protest tegen het idee van kunst als een fenomeen dat slechts thuishoort in musea, tegen het idee dat kunst altijd een diepere betekenis moet hebben en tegen het alleenrecht van ‘hoge kunst’ in de kunstwereld.[3] Sots Art speelt met dit westerse idee van massaconsumptie, maar projecteert dit op de socialistisch realistische kunst onder Stalin.[4]

Het doel van deze kunst kan op veel verschillende manieren geïnterpreteerd worden. Wel kunnen we concluderen dat in deze kunstvorm een kritische noot wordt geplaatst bij de stalinistische, politiek en ideologie dienende kunst. De verhouding tussen Sots Art en het socialistisch realisme is echter complex, en er zijn meerdere manieren om deze uit te leggen. Daarom zou ik mijn interpretatie van één voorbeeld uit de Sots Art willen uiteenzetten, als casestudy voor de vraag hoe Sots Art het socialistisch realisme onder Stalin bekritiseert. Daarbij heb ik gekozen voor het kunstwerk Monroe en Stalin (1991) van Leonid Sokov, uit de reeks waarbij hij Marilyn Monroe als icoon naast het icoon Stalin plaatst. Deze ‘Monroereeks’ – waarmee Sots Art voor Amerikanen toegankelijker en begrijpelijker werd – is gemaakt na 1981, wanneer Sokov net als veel andere Sots Art kunstenaars naar Amerika emigreerde.[5]

Als we dit kunstwerk beschouwen als een vorm van kritiek tegen het socialistisch realisme, moeten we kijken hoe er naar het socialistisch realisme is verwezen: met de beeltenis van Stalin. Het is het beeld van de vriendelijk lachende man zoals deze in het socialistisch realisme overal opdook. Hiernaast is Marilyn Monroe geplaatst, als sekssymbool en verwijzing naar de westerse massamedia. Zo zou je kunnen stellen dat Stalin en Monroe hiermee op een gelijk niveau worden geplaatst en Stalin ook tot een massaproduct wordt gemaakt. Bij de westerse Popart lijkt de massaproductie tot onderwerp te zijn gemaakt om de elitaire status van kunst aan de kaak te stellen. Bij Sots Art lijkt daarentegen door de verwijzing naar massaproductie de massaliteit en dienende functie van de socialistisch realistische sovjetkunst aan de kaak te worden gesteld. Sots Art legt, door die massaal geproduceerde kunst in een nieuwe context te plaatsen, de sovjetideologie als ideologie bloot.

Zo is de verhouding met Popart paradoxaal; Sots Art gebruikt evengoed het fenomeen massaliteit (van productie, consumptie en media) in de kunst om een boodschap over te dragen, maar met een heel ander doel dan Popart. Door het feit dat hetzelfde middel wordt gebruikt voor een heel andere boodschap wordt ook de paradoxale verhouding tussen de twee culturen als geheel duidelijk. Enerzijds lijkt Sots Art namelijk de westerse massaconsumptie te bekritiseren, anderzijds legt het de verborgen massaconsumptie van de eigen cultuur bloot en stelt het beide culturen op dit niveau aan elkaar gelijk. In het licht van deze verhouding kan ook de verwijzing naar het socialistisch realisme in dit werk verklaard worden; het socialistisch realisme doet alsof het zich onderscheidt van de westerse cultuur, die gekenmerkt wordt door de massaconsumptie. Echter, de ideologie die het socialistisch realisme vertegenwoordigt, wordt aan de man gebracht door een mechanisme dat vergelijkbaar is met de massaconsumptie en -productie in het westen. In hoeverre verschilt deze cultuur dus eigenlijk van de verguisde westerse cultuur?

[1] Konstantin Kustanovich, “The Unbearable Lightness of Being the Other: Myth and Nostalgia in Sots Art,” Slavonica 9, nr 1 (April 2003): 3.

[2] Larissa Rudova, “Paradigms of Postmodernism: Conceptualism and Sots-Art in Contemporary Russian Literature,” Pacific Coast Philology 35, nr 1 (January 2000): 62.

[3] Stephen Bann, “Pop Art and Genre,” New Literary History 24, nr 1 (1993): 115-118.

[4] Rudova, “Paradigms of Postmodernism,” 64.

[5] “Leonid Sokov,” Moscowart, accessed October 14, 2016, http://www.moscowart.net/artist.html?id=LeonidSokov.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s