Over de kelk die Europa verdeeld heeft…

Protestantse kerk vormt één van de drie hoofdstromingen van de christendom in Europa en is het resultaat van de reformatie die plaatsvond in West Europa aan het begin van de zestiende eeuw. De reformatie was het gevolg van de interne wrijvingen binnen de rooms-katholieke kerk. Aan de basis van de hervormingen stond de Duitse geestelijke Martin Luther. Wat de meeste onder ons echter niet beseffen, is dat het proces van de hervorming lang vóór de komst van Luther – in Centraal Europa – begonnen was.

Op een mooie, zonnige dag, in het Betlehemskapel in Praag, staat een jonge geestelijke te prediken voor duizenden gelovigen. Hij doet het nog niet zo lang maar weet zijn kapel wél vol te krijgen, omdat hij in het Tsjechisch predikt. Zijn naam is Jan Hus. In de tijd van zijn studie aan de Oxford Universiteit kwam hij in aanraking met de ideeën van de Engelse hervormingsgezinde – John Wyclif – waar Hus sterk door beïnvloed raakt. Hij zal voortaan voor de mis in Tsjechisch pleiten en voor de lekenkelk – dat wil zeggen de communie onder tweeërlei gedaanten (brood en wijn). Hij is tegen de simonie (verkoop van geestelijke ambten) en tegen betaling voor sacramenten. Zijn revolutionair optreden heeft veel repercussie binnen de christelijke wereld. De bisschop van Praag tracht hem van zijn positie af te zetten, maar Hus trekt zich er niet veel van aan en predikt verder: zijn missen groeien in populariteit en zelfs koning Vaclav woont die regelmatig bij. De Paus Benedictus XXII spreekt en interdict uit tegen Praag. Tijdens de Concilie van Konstanz, wordt Jan Hus in 1415 gevangen genomen en gemarteld. Vervolgens sterft hij als ketter op de brandstapel.

Na de dood van Hus breken er protesten uit onder de meerderheid van de Tsjechische adel. Dit heeft tot gevolg dat de ideeën van de martelaar door heel Bohemen opvolgers vinden. Er komt tot een gewelddadige breuk met Rome: de gilden nemen in de steden de macht over van de Duitse patriciaat die tegen de hervormingen is. Kloosters worden gesloten en hun bezittingen worden door de Hussietische adel in beslag genomen. De Revolutie is een feit. De paus roept de christenen op om tegen de ketters te gaan strijden. Gedurende de periode van 1420 tot 1430 verandert Bohemen in een slagveld. Hussieten verdrijven eerst de keizerlijke legers om vervolgens veldtochten naar o.a. Danzig, Berlijn of Neurenberg te ondernemen. Het lukt de “kruislegers” niet om het leger onder leiding van Jan Žižka te verslaan. Omdat de “kruistochten” mislukken en er komt steeds meer steun voor Hussieten, komt de rooms-katholieke kerk in 1421 met een voorstel tot compromis (Concilie van Bazel). Als van de compromis (de Bazel Compactaten) worden de Tsjechen gezuiverd van de blaam van de ketters, liturgie in het Tsjechisch wordt toegestaan, de lekenkelk wordt ingevoerd en de bezittingen van de kloosters worden geconfisqueerd. Ook al blijft de Tsjechische kerk, schijnbaar, trouw aan Rome, is er min of meer sprake van de eerste protestantse kerk in de wereld.

Zo zien we dat de onrust binnen de rooms-katholieke kerk, daarmee samenhangende revolutionaire bewegingen en, als gevolg daarvan, het ontstaan van de eerste hervormde kerk, geschiedde ruim honderd jaar voordat Martin Luther zijn beroemde 95 Stellingen (die ten dele gebaseerd zijn op de ideeën van Hus) op de deur van de slotkerk te Wittenberg plaatste.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s