The Seamy Side of War

De ideologische paradox: wanneer communisme en consumerisme elkaar ontmoeten.

De Amerikaanse socioloog David Reisman schreef in 1951 een satirisch essay over een fictieve bomaanslag waarbij in plaats van explosieven consumptiegoederen werden ingezet als munitie. ‘Operatie Overvloed’ werd al snel omgedoopt tot ‘Nylonoorlog’, geïnspireerd p de lading panty’s waaronder Sovjet Unie werd bedolven.[1]

‘Behind the initial raid of the 1st of June were stockings06.jpgyears of secret and complex preparations, and an idea of disarming simplicity: that if allowed to sample the riches of America, the Russian people would not long tolerate masters who gave them tanks and spies instead of vacuum cleaners and beauty parlours.’[2]

Naast de satirische sneer naar de politieke spanning tijdens de Koude Oorlog is dit essay ook een belangrijk stukje geschiedenis. Het vormde namelijk een conceptueel kader voor de manier waarop veel Westerse journalisten over Sovjet Unie gingen schrijven. Ervan uitgaande dat vrouwen aan beide kanten van het Ijzeren Gordijn dezelfde zouden hebben sprak, (en spreekt men vaak nog steeds) over de hardwerkende, onverzorgde Russische vrouw die diep van binnen ook zou verlangen naar het lakken van haar nagels en dragen van nieuwe jurken. Dit idee wordt weerlegd door John Gunter in zijn boek Inside Russia(1958): ‘Russians might be jealous of the clothes western visitors wear, but seldom admit it. This is a thoroughly indoctrinated country…. Some dedicated Russians are, I would say, actually proud of their plainness, even of their poverty. They like hardship. That mildewed suit is a badge of honour, because it proves virtue and sacrifice.’[3]

In de zomer van 1959 kregen Russische burgers daadwerkelijk een idee wat dit consumerisme inhield tijdens de Amerikaanse Nationale Exhibitie in Moskou. Hoewel de expositie bedoeld was om de kloof tussen de Sovjet Unie en de Verenigde Staten te versmallen, werd de Amerikaanse consumptiecultuur vanaf dit punt ingezet juist als cultureel wapen. Weabb-8lk system slaagde er het beste in om in de behoeftes van haar burgers te voorzien? Toen Richard Nixon en Nikita Chroesjtsjov oog in oog stonden te bekvechten over beide ideologieën in een van de keukens op de Amerikaanse Nationale Expositie was het ‘Keuken Debat’ niet langer slechts een metaforisch debat in het essay van Reisman, maar werd een historisch debat.[4]

De hardwerkende Sovjet vrouw werd door Amerikaanse reclameproducenten om slimme wijze ingezet om de eigen, bloeiende economie en consumentenproducten te promoten. Hierbij kwam de onzekerheid vanuit de Russen om de hoek kijken en werden de goed uitgeruste Amerikaanse keukens een meetlat voor de eigen achterstand en de inefficiëntie van het Sovjet systeem. Dara Goldstein zei hierover het volgende: Hoe kon Chroesjtsjov een hoofdrol krijgen op het wereldtoneel als hij de vrouwen in zijn land niet eens een eigen keuken kan geven?[5] Chroesjtsjov’sgrootste angst was dat als de levenstandaard in de Sovjet Unie te veel zou stijgen dit zou resulteren in een massa consumptiecultuur zoals in de Verenigde Staten. Het Chroesjtjev regime verwachte dat de Sovjets, en vooral de vrouwen vatbaar zouden zijn voor excessief, zinloos consumerisme.[6] Ondanks het feit dat Chroesjtjev bleef herhalen dat centrale planning de best mogelijke condities voor het grootste gedeelte van de burgers zou generen wist hij natuurlijk ook dat het onvermijdelijk was om de ontwikkelingen in het Westen te negeren.[7]

Chroesjtsjov’s regime beloofde overvloed aan haar burgers om haar eigen positie veilig te stellen. Echter, de dagelijkse rantsoenering en maakte deze belofte een lastige om in te geloven. [8] Het moment dat de Communistische partij trachtte om deze nieuwe vorm van socialisme gecombineerd met consumptie-elementen te legitimeren kan worden gezien als een keerpunt in de sociale geschiedenis. Een tijdperk dat gekarakteriseerd werd bij het verlangen naar en het onvermogen om het Westen met haar constante veranderingen in uitgevonden behoeftes, producten en advertenties bij te benen. Deze tegenstrijdigheid, als zijnde een centraal geplande staat die haar burgers in individuele consumptiebehoeftes probeert te voorzien kan gezien worden als een alternatieve uitleg voor de problemen waar het laat socialisme mee worstelde.

Eindnoten:

[1] Greg Castillo, ‘Domesticating the Cold War: Household Consumption as Propaganda in Marshall Plan Germany’, Journal of Contemporary History, Vol. 40, No. 2, (2005) 261.

[2] David Reisman, ‘The Nylon War’ in: Abundance for What? And Other Essays (New York 1964) 67.

[3] John Gunther, Inside Russia, 63. In: Reid, Cold war in the Kitchen, 238.

[4] Susan Reid, ‘Cold war in the kitchen: Gender and the de-Stalinization of consumer taste in the Soviet Union under Khrushchev.’ The Slavic Review (Illinois 2002) 223.

[5] Cited after: Darra Goldstein, ‘Domestic Porkbelling in Nineteenth-century Russia’ in: Helena Goscilo and Beth Holmgren, Russia. Women. Culture (Bloomington, 1996). In: Reid, Cold War in the Kitchen, 223.

[6]Reid, Cold War in the Kitchen, 240.

[7] Idem, 225.

[8] Robert H. Haddow, Pavilions of Plenty. Exhibiting American Culture Abroad in the 1950s (Washington, DC and London 1997), 215, In: Castillo, ‘Domesticating the Cold War: Household Consumption as Propaganda in Marshall Plan Germany’, 262.

Bron afbeelding 1

Bron afbeelding 2

Literatuur:

  1.   Castillo, Greg, ‘Domesticating the Cold War: Household Consumption as Propaganda in Marshall Plan Germany’, Journal of Contemporary History, Vol. 40, No. 2 (2005) 261- 88.
  2.   Reid, Susan E. ‘Cold war in the kitchen: Gender and the de-Stalinization of consumer taste in the Soviet Union under Khrushchev.’Slavic Review (Illinois 2002) 211-252
  3. Reisman, David, ‘The Nylon War’ in: Abundance for What? And Other Essays (New York 1964).
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s