Hoe behield de Russische elite na de Koude Oorlog haar macht?


Hoe de oude elite profiteerde van het privatiseren van de Russische planeconomie na de Koude Oorlog.

Toen Rusland in de jaren negentig het kapitalisme werd geïntroduceerd en de planeconomie werd opgeheven, zette dit veel veranderingen in gang. Waar alle productie oorspronkelijk gepland was door de overheid, moesten bedrijven worden geprivatiseerd om de particuliere sector op te bouwen. Volgens docent Russisch aan de Universiteit van Glasgow Tanya Frisby (1998) heeft de snelheid van deze sociale transformatie voor een klein aantal mensen gigantische welvaart gecreëerd, terwijl het een derde van de bevolking onder de armoedegrens heeft geforceerd. Deze oneerlijke verdeling wijt ze aan de corruptie en criminaliteit binnen de Russische heersende elite. In deze blogpost wordt gekeken hoe de Russische heersende elite van oudsher is opgebouwd, of criminaliteit een  rol speelt binnen haar gelederen en of de elite machtig is gebleven na de val van de Sovjet Unie.

Van oudsher speelt georganiseerde misdaad binnen de Russische cultuur een belangrijke rol. Volgens Hoogleraar Criminologie aan de UU, Dina Siegel (2012), is de Russische maffia vanaf de jaren negentig een wereldwijde “bedreiging” gaan vormen. Als we kijken naar de geschiedenis van Ruslands georganiseerde misdaad, komt dit niet als een verassing. Vanaf de zestiende eeuw ontsprongen er in Rusland verscheidene verhalen over “sociale bandieten”, die tegen de heersende elite in opstand kwamen en voor wie veel waardering bestond (Siegel, 2009). Voor en tijdens de Sovjettijd ontstond er een groot geloof in dappere politieke criminelen, de ‘revolutionairen’ (Siegel, 2009), die deel uitmaakten van de Communistische Partij. Daarbinnen bestond de subgroep van de nomenklatoera, de heersende elite. Bij deze groep lag tijdens de gehele Sovjettijd de daadwerkelijke macht. Ook waren er de vory v zakone, die verzet boden tegen de Sovjetstaat en hun eigen rechtssysteem hadden. Dit waren de “gangsters”, met eigen jargon, status en tatoeages (Siegel, 2012).

Na de Sovjettijd werden vele staatseigendommen geprivatiseerd. Er ontstond als het ware een economisch machtsvacuüm dat gevuld kon worden als je geld had. De machthebbers van het oude regime hebben volgens Frisby (1998) niet alleen hun macht behouden, maar behoorlijk uitgebreid door deze privatisering van staatseigendommen. Volgens Dina Siegel (2012) bestaat deze groep machthebbers uit drie groepen: oude nomenklatoera, die hun macht behielden en staatseigendommen persoonlijk bezit konden maken. Deze groep ontpopte zich tot de bankdirecteuren en managers van commerciële fondsen, die overheidsgeld konden overhevelen naar hun particuliere firma’s. Daarnaast ontstond er een nieuwe groep extreem rijke Russen – de novye Russkie (nieuwe Russen), rijke zakenmannen die  relaties hadden in het regime waardoor ze financiële perikelen zonder teveel moeite konden oplossen. Tot slot waren er de nieuwe vory y zakone, die met hun geld in de nieuwe marktsituatie zakelijke ondernemingen begonnen, vastgoed en schepen kochten, en aan het hoofd van criminele groeperingen kwamen te staan. Deze drie groepen vormen samen de huidige Russiche maffia (Siegel, 2012).

Een reden waarom deze selecte groep zo makkelijk kon profiteren van de privatisering van staatseigendommen, is volgens Frisby (1998) het ontbreken van een systeem van rechtshandhaving op basis van de nieuwe economische situatie. Wat volgens expert op het gebied van post-Sovjet criminaliteit Stephen Handelman (1994) de Russische maffia op dat moment succesvol maakte, was de aansluiting met de belangrijkste delen van de overheidsbureaucratie. Volgens hem zou geen enkele criminele onderneming van dergelijke complexiteit geslaagd zijn zonder de hulp van ambtenaren in alle niveaus van het regime. Een laatste reden voor de eenvoudige machtsovername van de elite wordt ook gegeven door Handelman (1994): Ruslands nieuwe leiderschap heeft na de Koude Oorlog door zowel de politiestaat en de restricties op privébezit op te heffen, onbedoeld de perfecte omgeving gecreëerd voor de groei van corruptie en de maffia.

Van oudsher speelt georganiseerde misdaad in de Russische geschiedenis een prominente rol en wordt het geromantiseerd. Tijdens de Sovjettijd lag de macht bij een kleine groep in de elite. Na de Koude Oorlog ontstond er een machtsvacuüm, waarvan werd geprofiteerd door een selecte groep. De machtsverschuiving en privatisering van de nationale eigendommen in Rusland, creëerde de mogelijkheid voor deze groep om in een korte tijd veel kapitaal – en dus macht – te verwerven. Op deze manier bleef de Russische elite machtig na de val van de Sovjet-Unie.

 

Siegel, D. (2012). Russische Bizniz. JM Meulenhoff.

Siegel, D. (2009). Misdaad en politiek in Rusland. Justitiële Verkenningen, 35(3), 70.

Handelman, S. (1994). The Russian’Mafiya’. Foreign Affairs, 83-96.

Frisby, T. (1998). The rise of organised crime in Russia: Its roots and social significance. EuropeAsia Studies, 50(1), 27-49.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s