‘I AM WHO I AM, AND THAT’S WHO I AM.’

Door Anna Boogaard

Nikolaj Vasiljevitsj Gogol (1809-1852) wordt op Wikipedia omschreven als ‘de eerste grote Russische prozaïst van de 19e eeuw van Oekraïense oorsprong.’[1] Een verwarrende zin. Blijkbaar kan je een Russische prozaïst zijn, maar uit Oekraïne afkomstig zijn. Deze zin zou meteen te verklaren zijn wanneer de ouders van Gogol uit Oekraïne komen, maar in Rusland woonden en Gogol dus in Rusland werd opgevoed. Of wanneer Gogol eigenlijk zijn hele leven in Rusland had doorgebracht van kleins af aan. Gogol groeide echter op in het zogenaamde Klein-Rusland, het huidige Oekraïne. De relatie tussen Rusland en Oekraïne ten tijde van het late Russische Tsarendom is zeer ingewikkeld en is een te groot en belangrijk onderwerp om even kort te bespreken in deze blog. Waar we wel naar kunnen kijken is de huidige terminologie omtrent Nikolaj Gogol en hoe de uitspraak ‘de eerste grote Russische prozaïst van de 19e eeuw van Oekraïense oorsprong’ toch te verklaren valt.

Allereerst, wie was Nikolaj Gogol? Zo als hierboven al geconstateerd groeide Gogol dus niet op in het huidige Rusland, maar hij ging wel in 1828 studeren in Sint-Petersburg en ook zijn laatste adem zou hij in 1852 uitblazen in Moskou. Gogol was afkomstig uit een zeer vrome familie waarbij de goddelijke aanwezigheid door zowel zijn ouders als door Gogol zelf werd ervaren, bijvoorbeeld via visioenen.[2] Vladimir Nabokov omschreef Gogol eens als ‘de eigenaardigste Rus van Rusland’ en als een ‘vreemd, ziek wezen’.[3] Gogol was een geniale gek, zoals Christophe Vekeman schrijft: ‘Tijdens het laatste kwart van zijn leven, toen zijn geniale waanzin helaas haar geniale aspect bleek te hebben verloren, dichtte Gogol zichzelf profetische, ja zelfs goddelijke gaven toe’.[4]

Deze geniale waanzinnige auteur schreef gedichten, verhalen, toneelstukken en één volledige roman: Dode Zielen. Hoewel door de Russen zijn werken gerekend worden tot de Russische klassieken, ontstaat er in Oekraïners steeds meer het bewust zijn dat zijn werken gezien kunnen worden als deel van de Oekraïense literatuurgeschiedenis.[5] Wat betreft de eigen ideeën van Gogol over zijn identiteit als Rus of Oekraïner, is een redelijk recent onderzoek uit 2009 door Paul Karpuk interessant. Karpuk probeert in zijn onderzoekt namelijk Gogols project van het schrijven van de geschiedenis van Oekraïne te reconstrueren. Ten eerste is het interessant dat Gogol überhaupt in 1833-34 een poging waagde om een geschiedenis te schrijven van Oekraïne, maar hij dit helaas volgens Karpuk nooit heeft af geschreven. Er is alleen een fragment is overgeleverd. Wat we van dit fragment kunnen leren is dat Gogol Oekraïne dus zag als ander gebied, en misschien zelfs als een ander land dan Rusland. Gogol schrijf in 1833 namelijk aan een vriend over zijn nieuw begonnen project: “I have now started a history of our poor, unique Ukraine [Ukrainy]. Nothing calms one as does history”. Opvallend is dat Gogol later dat jaar in de titel van zijn werk ‘Oekraïne’ veranderd naar ‘Klein Rusland’, maar hij wel onderscheidt blijft maken tussen Rusland en het gebied waar hij overschrijft.

Oekraïne, Klein Rusland, de achtertuin van Rusland, Grensland; het huidige Oekraïne heeft vele verschillende namen gekend. Namen die de (politieke) positie van Oekraïne in de wereld aangeven, maar ook namen die de identiteit van de inwoners van Oekraïne bepaald. Marc Jansen betoogt in zijn boek Grensland dat er sprake is van één of meer Oekraïense identiteiten: ‘de Oekraïnse natie is inderdaad nog niet volledig geconsolideerd.’ [6] Gogol wist de identiteit van het huidige Oekraïne nog niet goed te duiden en de Oekraïners van nu zijn nog aan het zoeken. Het is dan ook wellicht door de doorgaande de zoektocht naar de Oekraïense identiteit dat de zin ‘de eerste grote Russische prozaïst van de 19e eeuw van Oekraïense oorsprong’ toch nog niet zo gek is; het vraagstuk van de Oekraïnse identiteit wordt nog vormgegeven. We zouden Oekraïne dan ook beter kunnen bekijken in het licht van Gogol wijze worden: ‘I am who I am, and that’s who I am.’[7]

[1] ‘Nikolaj Gogol’ https://www.wikiwand.com/nl/Nikolaj_Gogol, geraadpleegd op 13 november 16.

[2] Orlando Figes, Nastasja’s dans: een culturele geschiedenis van Rusland (2009).

[3] Christophe Vekeman, Leven is werk: essays, reportages en interviews (Amsterdam 2009).

[4] Vekeman, Leven is werk (2009).

[5] Marc Jansen, hoorcollege ‘De jaren 2010: Rusland & Oekraïne’, bijgewoond 18 oktober 2016.

[6] Marc Jansen, “Oekraïne: verdeeld maar niet verscheurd.” Socialisme & Democratie 73 (2016): 27-32.

[7] Michael Beresford, Gogol’s The Government Inspector (Londen 1998).

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s