Linguïstische punk uit de Sovjet Unie: liever ‘Text Pistols’ dan ‘Sex Pistols’

 

capturing-the-soviet-unions-underground-youth-scene-body-image-1462994744

Iedereen die de afgelopen jaren het nieuws heeft gevolgd met betrekking tot Rusland kent waarschijnlijk de band Pussy Riot. Pussy Riot is een feministische punk band met voornamelijk politieke boodschappen verwerkt in hun teksten. Pieter Giesen (2012) stelt in de Volkskrant dat een van de optredens van Pussy Riot de positie van Poetin heeft verzwakt. Tijdens dit optreden hebben zij een punk-lied gespeeld, waarvan de songtekst kritiek op Poetin bevatte. Poetin heeft de bandleden hier een te zware staf voor opgelegd volgens de Russische bevolking, wat als gevolg had dat zijn aanzien onder het volk verminderde. Pussy Riot is dus niet zomaar een punk band, maar eerder een activistische politieke beweging tegen het Poetin-regime. De teksten van Pussy Riot zijn dan ook voornamelijk gericht op politiek activisme. Om deze hedendaagse Russische punk beter te begrijpen is het belangrijk de factoren te kennen die hier een bijdrage aan hebben geleverd. Daarom wordt de volgende vraag gesteld: Welke factoren uit de jaren ’70 en ’80 in de Sovjet Unie zijn van invloed op de taalkundige en politieke teksten in Russische punk? Om deze vraag te beantwoorden wordt er allereerst een beeld geschetst van de Sovjet Unie (SU) in de jaren ’70 en ’80, omdat dit licht schijnt op het ontstaan van bepaalde subculturen. Vervolgens wordt er gekeken naar de verschillen tussen teksten van punkmuziek uit de SU en teksten van punkmuziek uit het Westen. Tenslotte wordt er een antwoord gegeven op de hoofdvraag.

Het op de SU gerichte beleid van Brezjnev in de jaren ‘70 zorgde ervoor dat de economie stagneerde en de SU op instorten stond (Sakwa, 2005). Brezjnev legde te veel focus op het leger en te weinig op de economie. Vanuit militair oogpunt kon de SU de Verenigde Staten niet bijhouden, wat samen met de economische stagnatie ervoor zorgde dat de SU verzwakte. Het was hoog tijd voor een politieke en economische hervorming. De perestrojka (herstructurering) en glasnost (openheid) in de jaren ’80, onder leiding van Gorbatsjov, waren een noodzakelijk gevolg van deze stagnatie (Lindenau, 2000). Gorbatsjov had een meer internationale benadering dan zijn voorgangers en dat bracht verandering met zich mee. Deze tijd van hervorming heeft het ontstaan van subculturen in de hand gewerkt. Zoals in het hoorcollege van Valiulina (2016) werd uitgelegd was er niet ‘één wereld’ in Rusland, maar ‘paralellen werelden’: het paradoxaal samengaan van ogenschijnlijk tegengesteldheden (zoals treffend te zien is op de afbeelding). Oftewel: Rusland was nog gewend aan de Brezjnevtijd, maar door de veranderingen was er ruimte voor nieuwe mogelijkheden, zoals het ontstaan van de punk- en rock-scene.

Een belangrijk verschil tussen Westerse punk en Russische punk is linguïstisch van aard. Steinholt (2003: 95) stelt dat de punk ‘geleend’ is van het Westen, waar het uitgevonden is. Het Westen zou muzikaal meer technisch virtuoos zijn, waardoor de focus van Russische punk meer op de teksten zou liggen. Een ander punt wat hij aankaart is dat in de SU tot 1987 niet gedanst zou mogen worden bij concerten, waardoor de teksten nog meer van belang zouden zijn om contact te maken met het publiek. Aan de andere kant stelt Cushman (1995: 19) dat Westerse punk een reactie is op het kapitalisme. Ondanks dat, kon de SU deze overgewaaide punk eigen maken met zijn unieke socialistische kenmerken. Ook werd de SU ideologisch gezien ‘beschermd’ voor invloeden uit het Westen. Steinholt (2003: 101) geeft aan dat Westerse punk veel liefde en seks bevatte, wat bijvoorbeeld al te lezen is in de naam van de bekende Westerse Punkband ‘The Sex Pistols’. Punk uit de SU zou vrijwel nooit over seks schrijven, door de combinatie van ingegoten respect voor Russische literaire traditie en censuur van de staat.

De factoren die medeverantwoordelijk zijn voor de taalkundige en politieke teksten in de Russische punk zijn (1) de internationale visie van Gorbatsjov en de mogelijkheden die dat met zich mee bracht, (2) het verbod op dansen waardoor teksten belangrijker werden, en (3) de verschillen in Westerse cultuur en de cultuur uit de SU. Kortom: de beperkingen zorgden juist voor creativiteit. Hoewel Pussy Riot zich weinig van beperkingen lijkt aan te trekken, hebben hun voorgangers uit de SU de ‘linguïstische ladder’ wel erg hoog gelegd.

 

Literatuur

Cushman, T. (1995). Notes from underground: Rock music counterculture in Russia. SUNY Press.

Giesen, P. (2012) Poetin en Pussy Riot, De Volkskrant, 18 augustus 2012. (geraadpleegd op 11 november 2016).

Lindenau, L. (2000). Welke invloed heeft de toenmalige secretaris-generaal van de CPSU en president van de Sovjetunie, Michail Gorbatsjov, op de val van de Berlijnse muur gehad?.

Sakwa, R. (2005). The rise and fall of the Soviet Union. Routledge.

Steinholt, Y. B. (2003). You can’t rid a song of its words: notes on the hegemony of lyrics in Russian rock songs. Popular Music22(01), 89-108.

Valiulina, S. (2016). Sovjet en Perestrojka Rusland: onderwijs. Lezing in collegereeks Rusland bij de Universiteit van Amsterdam 25 oktober 2016.

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s