Paradigma shifts, transities en nieuwe wereldverhoudingen?

trump-and-putin

Woensdagochtend 9 november 2016, de wereld ontwaakt. De kranten, journaals en sociale media overspoelden ons met berichten. Wat gaan de beurzen doen? Hoe reageren de grote wereldleiders? Gaan de internationale verhoudingen op de schop? ‘Goedemorgen, u ontwaakt in een wereld waarin Donald Trump zojuist de nieuwe president van de Verenigde Staten is geworden’ roept de nieuwslezeres door de woonkamers. De beurzen stegen en politieke leiders vanuit de hele wereld feliciteerde Trump, zo ook Poetin (Tom Reijner 2016; Anoniem 2016). Maar hoe staat het met de wereldwijde internationale verhoudingen? In mijn vorige blog stelde ik de globale internationale relaties aan de kaak en sprak ik over de ‘special place’ van Rusland hierbinnen (Zagladin et als. 2003: 7 & 32). Ik eindigde destijds met de vraag: ‘wat blijft er over van deze supermacht?’. In zekere zin kan dit blog gelezen worden als vervolg. Door gebruik te maken van de actuele ontwikkelingen in de wereld zal ik kijken naar de relatie tussen de VS en Rusland, want ook het Kremlin keek mee naar de Amerikaanse verkiezingen.

Toen de Koude Oorlog eindigde kon de wereld weer ademhalen en de vraag hoe Rusland en de VS in hun onderlinge verhoudingen verder zouden gaan kwam op. Beide machtsblokken maakten door middel van hun binnenlandse politiek samenwerking lastig en verbetering van de relatie verliep hierdoor traag (Goldgeier 2001: 48). Hoewel er zich de afgelopen decennia diverse mogelijkheden voordeden om samen te werken, stond het maken van Rusland als strategische partner van de VS nooit hoog op de politieke agenda. Rusland profileerde zich bovenal ook niet als een betrouwbare bondgenoot of vriend (Simes 2007: 37). Dit zorgde ervoor dat spanningen bleven bestaan en we ons kunnen afvragen of de relatie daadwerkelijk is verbeterd sinds de Koude Oorlog.

Ten tijde van het presidentschap van Obama (2009-2017) kwam de relatie wederom onder druk te staan. Als reactie op de annexatie van de Krim door Rusland en de oorlog in Oekraïne stelde Obama voor zwaar militair materiaal te sturen naar het gebied. Rusland zag dit als een van de agressiefste daden van de Amerikanen sinds het einde van de Koude Oorlog (Schramade 2015). Ook de strijd in Syrië leidde tot terugkerende spanningen: beide grootmachten verschilden namelijk van mening over hoe deze situatie aangepakt moest worden en stonden opnieuw recht tegenover elkaar (Eijsvoogel 2015). Rusland correspondent David Jan Godfroid typeerde het als een ‘Koude Vrede’ (Godfroid 2013).

Trump, de nieuwe hoop?
Is er met Trump als president nieuwe hoop voor het herstellen van de relatie? De eerste tekenen wijzen wel die kant op. In de officiële felicitaties van Poetin aan Trump pleit Poetin voor samenwerking en een verbetering van de onderlinge relatie (Anoniem 2016). Hoewel er wordt gesteld dat Poetins buitenlandbeleid niet altijd een strategische basis heeft, lijkt het erop dat hier wel degelijk toenadering wordt gezocht met een doel (Bobo Lo 2015: 230-231). Poetin stelde namelijk dat beide grootmachten moeten gaan samenwerken om internationale problemen op te lossen en aan de ‘mondiale veiligheidsuitdaging’ te werken: hiermee doelt hij op de situatie in Syrië die eerder voor controverse zorgde (Anoniem 2016). Trump heeft op zijn beurt Poetin geprezen en stelde: ‘Zou het niet fantastisch zijn als we kunnen samenwerken en IS een pak voor de broek zouden geven?’ (Brans 2016). Met Trump als president gaan er geopolitiek veranderingen plaatsvinden, maar komt het zo ver dat deze twee machten zich daadwerkelijk tot een zeker punt gaan verenigen en daarmee de ‘Koude Vrede’ doorbreken?

Hoewel Trump gevreesd wordt vanuit alle windrichtingen van de wereld, wil ik optimistisch eindigen. Door de positieve en uitgelaten houdingen van beide leiders denk ik dat het mogelijk is dat de VS – Rusland relatie gaat verbeteren en er een dialoog op gang komt. Hiermee zou inderdaad die ‘Koude Vrede’ doorbroken kunnen worden en kan er gewerkt worden aan een opwaartse spiraal. In een wereld vol afhankelijkheden, politieke verhoudingen en rapid flows moeten we kijken naar de plek die Rusland hier in kan nemen: misschien kan het de special place in het internationale web van relaties laten varen en door middel van een goede politieke, economische en culturele relatie met de VS op gelijkwaardige en respectvolle wijze opgenomen worden in deze wereld (Inda en Rosaldo 2002: 4).[1] Als Rusland deze uitgestoken hand pakt, zal het zichzelf kunnen herdefiniëren als een globale invloedrijke macht (Bobo Lo 2015: 243). Ik quote al eerder historicus Kern: ‘Rusland staat niet stil, maar verandert in een eveneens veranderende wereld’. In zo’n transitie zijn we de afgelopen week belandt.

Bibliografie

Anoniem
2016    ‘Poetin feliciteert Trump’. HP DE TIJD, 09-11-2016. http://www.hpdetijd.nl/nieuws/poetin-feliciteert-trump/

Anoniem
2016    ‘Felicitatie voor Trump, EU gaat vergaderen over gevolgen’. NOS, 09-11-2016. http://nos.nl/artikel/2142187-felicitaties-voor-trump-eu-gaat-vergaderen-over-de-gevolgen.html

Bobo Lo
2015    ‘Russia and the World in 2030,’ in Russia and the New World Disorder. Washington, D.C.: Brookingston Institution Press, 2015, pp. 230-243.

Brans, Jelle
2016    ‘Trump: “Samen met Poetin geven we IS een pak voor de broek”. HLN.BE, 08-09-2016. http://www.hln.be/hln/nl/10496/Verkiezingen-VS/article/detail/2855120/2016/09/08/Trump-Samen-met-Poetin-geven-we-IS-een-pak-voor-de-broek.dhtml

Eijsvoogel, Juurd
2015    ‘Obama en Poetin in hard duel bij VN’. NRC, 29-09-2015. https://www.nrc.nl/nieuws/2015/09/29/obama-en-poetin-in-hard-duel-bij-vn-1541704-a962963

Godfroid, David Jan
2013    ‘Relatie tussen Rusland en Amerika meer een Koude Vrede’. NOS, 08-08-2013. http://nos.nl/video/538064-relatie-tussen-rusland-en-amerika-meer-een-koude-vrede.html

Goldgeier, James M.
2001    ‘The United States And Russia: Keeping Expectations Realistic’. Policy Review Oct-Nov: 47-56.

Inda, Jonathan Xavier en Rosaldo, Renato
2002    ‘A World in Motion’, in Jonathan Xavier Inda and Renato Rosaldo (eds.), The Anthropology of Globalization: A Reader. Malden, MA: Blackwell, 1-34

Kern, Henk
2016    Hoorcollege 3. Rusland, 20-09-2016.

Reijner, Tom
2016    ‘Het Trump-effect op de beurs: heel anders dan verwacht’. Elsevier, 10-11-2016. http://www.elsevier.nl/economie/achtergrond/2016/11/het-is-business-as-usual-markten-veren-op-na-trump-399687/

Schramade, Krijn
2015    ‘Poetin en Obama spleen een potje Risk om Europa’. ONEWORLD, 17-06-2015. https://www.oneworld.nl/vrede-veiligheid/een-potje-risken-met-obama-en-poetin

Simes, Dimitri K.
2007    ‘Losing Russia: The Costs of Renewed Confrontation’. Foreign Affaires 36: 36-52.

Zagladin, N.V., Ivanov, N.P, Vainshtein, G.I., Levin, I.B., Lapkin, V.V., Pantin, V.I., Semenenko, I.S. en Kholodkovskii, K.G.
2003    “Globalization and Russia”. Russian Politics and Law 41(5): 5-41.

[1] Gelijkwaardigheid en respect zijn voorwaarden genoemd door Poetin voor een goede samenwerking in het belang van de Verenigde Staten, Rusland en de rest van de wereld (Anoniem 2016).

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s