The Dark Twin: Hoe de Russische Georganiseerde Misdaad de Gevallen Steken van de Staat Opraapt

De Russische georganiseerde misdaad wordt vaak gerepresenteerd als gewelddadig, moordlustig, amoreel en enkel actief voor zelfverrijking. Tot op zekere hoogte klopt dit beeld, maar de werkelijkheid is complexer en vraagt om meer nuancering. De leden van de zogenoemde Russische maffia zijn niet slechts thugs for hire of roofdieren die beschouwd kunnen worden als een gevaar voor het democratische proces (Williams 1997: 4-5). Er overheerst een narratief van dreiging en stereotypes voeren hierin de boventoon, terwijl de Russische georganiseerde misdaad ook constructieve aspecten met zich meebrengt. Hoe moeten we deze constructieve dimensies begrijpen en hoe kunnen we op een meer genuanceerde wijze kijken naar de Russische maffia?[1]

Antropoloog James Scott beschrijft in zijn boek Seeing Like a State (1998) hoe de formele plannen van de staat en de bijbehorende officiële instituties vaak onvoorziene bijwerkingen hebben: er ontstaat onbedoeld en onbewust een onofficiële realiteit, de zogenaamde dark twin. Deze dark twin komt op om de behoeftes van de bevolking te vervullen die niet door het officiële plan van de staat vervuld worden. De dark twin moeten we daarom ook niet zien als een outlaw reality: het representeert de activiteiten die ervoor zorgen dat het officiële, wettelijke plan mogelijk is er is sprake van een symbiotische relatie tussen de twee (Scott 1998: 261).

Het ontstaan van een dark twin zien we ook als we kijken naar de opkomst van de huidige georganiseerde misdaad in Rusland. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie en tijdens overgangsperiode van een socialistische economie naar een markteconomie ontstond er een nieuwe vorm van georganiseerde misdaad (Siegel 2005: 69). Een gebrek aan wetgeving en wetshandhaving resulteerde tijdens deze periode van privatisering in een rechtskundig vacuüm. Dit gat werd met behulp van criminele methoden opgevuld door een nieuwe Russische maffia (Cheloukhine 2008: 370-371). Er werd een beschermingssysteem genaamd krysja gecreëerd, wat inhoudt dat zowel buitenlandse als binnenlandse bedrijven in Rusland bescherming krijgen van een criminele organisatie. Het gaat hierbij om bescherming tegen kleinere criminelen, tegen concurrenten, tegen oplichters en tegen wanordelijke zakenpartners (Varese 2001: 59). De ontwikkeling van deze competitieve markt voor privébescherming heeft de relatie tussen misdaad en het doen van zaken bestendigd en gestabiliseerd. De grenzen tussen de twee zijn dan ook vaak onduidelijk, net als de grenzen tussen legaal en illegaal (Sokolov 2004: 71; Siegel 2005: 69). Tegelijkertijd heeft de Russische georganiseerde misdaad via de krysja het gat opgevuld dat de staat liet vallen en heeft het privatisering mogelijk gemaakt voor binnenlandse en buitenlandse bedrijven. We kunnen het krysja-model dan ook beschouwen als dark twin van het officiële staatsplan tijdens de hervormingen van Gorbatsjov in de overgangsperiode van een socialistisch staatsgeleide economie naar een vrijemarkteconomie.

Een andere, meer subtiele manier waarop de Russische maffia als dark twin functioneert, is als rolmodel voor Russische jongeren. De Russische samenleving is gewelddadiger dan andere, bijvoorbeeld West-Europese, samenlevingen en veel (straat)jongeren kunnen geen bescherming vinden bij de politie: ze worden geslagen of mishandeld, of ze worden gedwongen om geld te geven aan corrupte officieren. Velen proberen daarom de Russische veiligheidsdiensten te vermijden. Ze proberen daarentegen hun bescherming te vinden bij de Russische maffia waar ze ingezet worden als helpers en kleine taken uitvoeren. Ook is de georganiseerde misdaad aantrekkelijk, omdat deze sociale status en erkenning geeft. Daarnaast biedt de maffia financiële kansen en carrièremogelijkheden die armere jongen zelf waarschijnlijk niet zouden kunnen bereiken (Zdun 2008: 43, 48). Hier zien we hoe de Russische maffia op sociaal niveau dienst doet als dark twin: met name armere jongeren kunnen geen bescherming, steun of toekomstperspectief bij de staat vinden en wenden zich daarom tot de maffia. Het officiële staatsplan, waarbij alle burgers beschermd zijn en gelijke kansen hebben, werkt niet volledig en de Russische maffia vult het ontstane gat voor deze jongeren.

Hoewel we de gewelddadige en illegale daden van de Russische maffia niet goed mogen praten, is het van belang om in te zien dat het dominante narratief over deze groep, bestaande uit gewelddadige stereotyperingen, te simplistisch is en niet voor een beter begrip zorgt. De maffia functioneert als dark twin en geeft op een officieuze manier invulling aan de steken die de staat laat vallen. De Russische georganiseerde misdaad voorziet, onder andere op economisch en sociaal gebied, in de behoeften van de bevolking daar waar de staat dit niet kan of wil en biedt zo op onconventionele wijze constructieve oplossingen en mogelijkheden.

[1] ‘De’ Russische maffia of ‘de’ Russische georganiseerde misdaad bestaat niet, deze is opgemaakt uit verschillende groepen met verschillende overtuigingen, doelen en methoden. Ook is deze sterk verweven met de Russische politiek en het zakenleven. De scheidslijnen tussen deze drie groepen zijn vaak erg dun en niet strikt begrensd. In verband met de leesbaarheid van deze blog zal ik toch spreken over ‘de’ Russische georganiseerde misdaad en ‘de’ Russische maffia, hoewel dit een grove simplificatie van de werkelijkheid is.

Bibliografie:
Cheloukhine, S.
2008    The Roots of Russian Organized Crime: From Old-Fashioned Professionals to the Organized Criminal Groups of Today. Crime, Law and Social Change 50 (4): 353-374.

Scott, J.
1998    Seeing Like a State: How Certain Schemes to Improve the Human Condition Have Failed. New Haven: Yale University Press.

Siegel, D.
2005    Russische Bizniz. Amsterdam: Meulenhoff.

Sokolov, V.
2004    From Guns to Briefcases: the Evolution of Russian Organized Crime. World Policy Journal 21 (1): 68-74.

Varese, F.
2001    The Russian Mafia: Private Protection in a New Market Economy. Oxford: Oxford University Press.

Williams, P.
1997    Russian Organized Crime: The New Threat? Londen: Frank Cass & CO LTD.

Zdun, S.
2008    Violence in Street Culture: Cross-cultural Comparison of Youth Groups and Criminal Gangs. New Directions for Youth Development (119): 39-54.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s