De Russische economie na de val van de Sovjet-Unie

Tot de jaren ’90 van de 20e eeuw werd de Russische economie geleid door de overheid. Er was sprake van een zogenaamde ‘planeconomie’. Met het einde van de Sovjet-Unie kwam er ook een einde aan deze planeconomie. De planeconomie was in de jaren na de dood van Stalin wel al steeds minder planmatig en gedwongen geworden, waardoor de overstap naar een ander soort economie wellicht minder groot zou zijn. Was men echter wel voorbereid op het introduceren van een nieuwe economie? 

Toen in 1991 de Sovjet-Unie uit elkaar viel was dit het begin van veel veranderingen. Op nagenoeg elk terrein van de samenleving kwamen er veranderingen. Er kwam ‘openheid’ en ‘wederopbouw’, archieven gingen open, mensen konden op zoek naar hun werkelijke geschiedenis en de gruwelen van de Stalin tijd kwamen naar boven. Gorbachev wilde ook de Partij minder overheersend maken door nieuwe instituten in te stellen, waardoor ze de macht moesten delen en partijfunctionarissen zouden ook geen baan meer voor het leven hebben, maar zouden herkozen worden en het aantal partijfunctionarissen werd ook verminderd. Dit alles om de totalitaire macht van de partij te breken. Ook in de economie kwamen veranderingen. De planeconomie leek niet zo goed te hebben gewerkt als men hoopte, productienormen werden vaak niet gehaald en voedsel was er niet in overvloed. Daarnaast werd er veel geld uit de economie gehaald voor de wapenwedloop waardoor de economie uit balans raakte(Merridale, 2013, p. 382-397).

Toen Jeltsin aan de macht kwam, nadat Gorbachev zijn positie had verloren, omdat de Sovjet-Unie niet meer bestond, begon hij meteen met het doorvoeren van hervormingen in de nieuwe Russische Federatie.Wat betreft de economie wist Jeltsin wel wat er moest gebeuren. Er moest een vrije markt economie komen. Maar hoe dit precies moest gebeuren, dat wisten hij en anderen om hem heen niet precies. De minister en econoom Sjatalin had onder Gorbachev wel een plan uitgewerkt hoe er binnen 500 dagen een vrijemarkt economie kon worden opgebouwd, maar de economen van de planeconomie boden heel veel weerstand. Toch werd besloten alsnog de vrije markt economie in te voeren(Jallard, 2007).

Het eerste wat Jeltsin besloot te doen om deze vrije markt economie te creëren, was het privatiseren van alle staatsbedrijven(Smith, 2006). Deze privatisering werd meteen uitgevoerd, zonder goede begeleiding van de overheid en bedrijven werden ruim onder hun marktwaarde verkocht, mensen konden aandelen kopen in deze bedrijven en staatsobligaties werden aangeboden en wie dit kocht en hoe het verdeelt werd onder de bevolking, daar was geen controle op. Dit resulteerde in enkele mensen die meerdere staatsbedrijven opkochten voor een schijntje van wat het eigenlijk waard was en in de jaren hierna schandelijk rijk werden van wat deze bedrijven produceerden. Ook banken maakten misbruik van de situatie door de aandelen van de mensen op te kopen, die ze net zelf hadden gekocht. De overheid had er echter niet aan gedacht om ook de wetgeving aan te passen aan de nieuwe economie en dit zorgde voor een wetteloze economie, waarin de Russische maffia kon opbloeien en waarin maar liefst een geschatte 85% van de banken banden had met de georganiseerde misdaad(Merridale, 2013, p.396)

De mensen die echter geen staatsbedrijf of een obligatie hadden gekocht of niet wisten wat ze ermee moesten doen waren in een klap al hun zekerheid kwijt. De gewone man werd hierdoor teruggeworpen in armoede(AP, 1997). Baanzekerheid was er niet, een sociaal vangnet moest worden opgebouwd en wetgeving rondom werkgevers en werknemers was er ook nog niet. Werkgevers konden dus weer mensen aannemen en ontslaan wanneer ze wilden(Smith, 2006).

De inflatie van de Roebel steeg sterk in het begin van het bewind van Jeltsin. Dit kwam doordat de prijzen werden vrijgegeven en de prijzen van producten meer dan verdubbelde op de eerste dag van de nieuwe economie. Deze prijzen bleven stijgen zodat het spaargeld van mensen in een keer verdampte en er voor heel veel mensen niets anders overbleef dan bedelen(Smith, 2006). Om deze stijgende prijzen het hoofd te bieden besloot de Russische centrale bank geld bij te gaan drukken, wat er echter voor zorgde dat het geld devalueerde. Daarnaast bleef de overheid subsidie geven aan bedrijven waardoor sociale zekerheid alleen haalbaar was als er geld zou worden bijgedrukt(Trouw, 1994). Dit zou de inflatie echter alleen maar nog meer opjagen. Op het hoogtepunt bedroeg de inflatie 2600% (AP, 1997) en het duurde ook totdat Poetin de plaats van Jeltsin innam dat de economie weer echt kon gaan groeien.

Bronnen

Ronald Grigor Smith, The Soviet Experiment: Russia, the USSR and the successor states(New York 2006)  pagina 490-500 en 518-520

Jallard, ‘Gorbatsjov, glasnost, en perestrojka’, 28-01-2007, http://mens-en-samenleving.infonu.nl/politiek/1843-gorbatsjov-glasnost-en-perestrojka.html,18-10-2015    

Correspondent Trouw, ‘Jeltsin gooit zand over amnestiezaak President wil ‘niet tot elke prijs hervormingen’, 05-03-1994, http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/2602753/1994/03/05/Jeltsin-gooit-zand-over-amnestiezaak-President-wil-niet-tot-elke-prijs-hervormingen.dhtml, 18-10-2015

AP,  ‘Rusland schrapt drie nullen bij invoering nieuwe roebel’, 05-08-1997, http://www.volkskrant.nl/economie/rusland-schrapt-drie-nullen-bij-invoering-nieuwe-roebel~a496804/, 18-10-2015

T. Fischerova, De laatse dagen van de Sovjet-Unie, 14-10-2015  https://slavischestudies.wordpress.com/2015/10/14/de-laatste-dagen-van-de-sovjet-unie/, 08-11-2015

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s